Catan: De Zeevaarders Review

Avatar foto
Koop Spel

Als je vaak Catan speelt, ken je het moment waarop het eiland vol raakt. Je laatste straat loopt dood tegen het dorp van je buurman en aan de kust kijk je uit over een zee waar je niets mee kunt. In Catan: Zeevaarders wordt dat water juist een uitweg. Je bouwt schepen om koers te zetten naar de eilanden aan de horizon, waar volgens de verhalen zelfs goud te vinden is.

Zeevaarders verscheen in 1997 als eerste grote uitbreiding op de klassieker van Klaus Teuber en ligt nu in een vernieuwde editie in de winkel. De Nederlandse editie is van 999 Games. Om ermee te spelen heb je het basisspel nodig. In deze review lees je wat de schepen aan Catan toevoegen, hoe de campagne in elkaar zit en hoe de uitbreiding zich verhoudt tot Steden & Ridders.

Achter de horizon ligt nog meer Catan

Het verhaal van Zeevaarders begint waar het basisspel ophoudt. Je bent ingeburgerd op Catan en je eerste dorpen staan er, maar de geruchten over kleine eilanden vol goud laten je niet los. Elk scenario opent met een kort stukje tekst dat dat verhaal een stap verder brengt, van de eerste overtocht tot een strijd tegen piraten en een wedstrijd om het mooiste bouwwerk. Daardoor speel je de acht scenario’s als een reeks avonturen die bij elkaar horen.

In de regels zelf is het thema eenvoudig vertaald. Een schip is eigenlijk een straat op het water, want het verbindt twee driesprongen op precies dezelfde manier. Het verschil is dat je het schip aan het einde van een route weer mag oppakken en verderop neerzetten. Dat geeft je het gevoel dat je vloot op zoek is naar land, al blijft het vrij abstract. Het sterkst komt het thema naar voren in Oceanië, het scenario waarin een groot deel van de zee onder mist ligt. Pas als je schip ertegenaan vaart, draai je het veld om en zie je of er land of alleen water onder lag. Op zo’n moment buigt iedereen zich over het bord.

De vernieuwde editie ziet er verzorgd uit. De doos toont een zonsopgang boven een haven waar twee kolonisten een schip uitzwaaien. Die zonnige stijl zie je terug op de velden. De rivierbedding, het nieuwe landveld waar je goud wint, valt meteen op met zijn waterval tussen de rotsen. De schepen zijn van plastic en hebben een groot zeil, zodat je ze ook op een vol bord makkelijk terugvindt. Waar oudere edities algemene Catanfiches gebruikten, zit er nu voor elk scenario apart materiaal in, zoals piratenvestingen in de spelerskleuren en fiches voor de Grote muur en de Grote brug. De overwinningspuntfiches hebben op de achterkant een baal stof, zodat ze in het scenario Stoffen voor Catan een tweede functie krijgen. Handig is dat alle velden en getalfiches van Zeevaarders een klein scheepje als markering hebben, waardoor je na afloop alles snel terug sorteert. Houd wel rekening met de ruimte op tafel. Met de extra randdelen wordt het speelveld een stuk breder dan je van Catan gewend bent.

Spelmateriaal

  • 6 randdelen
  • 30 zeshoekige velden: 19 zee, 2 heuvels, 2 bergen, 2 rivierbeddingen, 2 woestijnen, 1 akkers, 1 bos en 1 weiden
  • 10 getalfiches (2 tot en met 12, zonder 7)
  • 10 havens: 5 havens 3:1 en 5 speciale havens (1 per grondstofsoort)
  • 60 schepen (15 per kleur)
  • 1 zeerover
  • 6 bouwkostenoverzichten (inclusief overzichten voor de uitbreiding voor 5 en 6 spelers)
  • 7 Cataanse wonderen (inclusief Vuurtoren en Grote bibliotheek voor de uitbreiding voor 5 en 6 spelers)
  • 50 overwinningspuntfiches (met op de achterkant een baal stof)
  • 12 piratenvestingen (3 per kleur)
  • 4 fiches in de spelerskleuren
  • 5 Grote muur-fiches
  • 2 Grote brug-fiches
  • 1 spelregelboekje

Je hebt ook al het materiaal uit het basisspel van Catan nodig, inclusief de randdelen.

Opzet van het spel

  1. Kies een scenario. Speel je de campagne, begin dan bij scenario 1 en speel ze op volgorde.
  2. Zoek de afbeelding die bij jouw spelersaantal hoort. De eerste vier scenario’s hebben een aparte opbouw voor drie en voor vier spelers.
  3. Zet de 6 randdelen van het basisspel en de 6 randdelen van Zeevaarders in elkaar zoals op de afbeelding.
    • Gebruik van de randdelen uit het basisspel de achterkant, waar geen havens op gedrukt staan.
    • Druk de randdelen van het basisspel van bovenaf in die van Zeevaarders. Andersom kost meer kracht en kunnen de randdelen beschadigen.
  4. Leg de land- en zeevelden binnen de rand zoals afgebeeld en leg de getalfiches op de landvelden.
    • In Oceanië schud je de velden voor het onontdekte land en leg je ze gedekt op de lege plekken. De bijbehorende getalfiches leg je als gedekte stapel naast het bord.
  5. Schud de havens die het scenario noemt gedekt en leg ze op de aangegeven plekken. Draai ze daarna om. Gebruik alleen de havens uit Zeevaarders.
  6. Zet de rover op het veld dat het scenario aangeeft en de zeerover op het zeeveld met een X.
  7. Leg het extra materiaal van het scenario klaar, zoals overwinningspuntfiches, piratenvestingen of wonderen.
  8. Iedere speler krijgt naast zijn speelstukken uit het basisspel 15 schepen en een bouwkostenoverzicht.
  9. Zet je eerste 2 dorpen volgens de regels van het basisspel op de plekken die het scenario toestaat. Zet je een dorp aan de kust, dan mag je er in plaats van een straat een schip naast zetten.
    • In Stoffen voor Catan zet iedere speler daarna nog een derde dorp.

Hoe speel je Catan: Zeevaarders?

Het doel blijft hetzelfde als in het basisspel, alleen bepaalt het scenario hoeveel overwinningspunten je nodig hebt. Meestal ligt die grens tussen 12 en 14 punten. Haal je die in je beurt, dan heb je meteen gewonnen. Je beurt verloopt zoals je gewend bent, alleen heb je bij het bouwen een paar mogelijkheden meer.

De belangrijkste daarvan is het schip. Voor 1 hout en 1 wol bouw je er een en zet je het op de grens tussen twee zeevelden of langs de kust, altijd aansluitend op een eigen dorp, stad of schip. Een schip mag niet direct aansluiten op een straat. Wil je je wegen aan land koppelen aan een route over zee, dan bouw je eerst een dorp op de plek waar ze samenkomen. Zodra je scheepsroute een ander eiland bereikt, mag je daar een dorp stichten en van daaruit verder bouwen met straten of schepen.

Schepen hebben één groot voordeel op straten. Een rij schepen die niet twee van je eigen dorpen of steden verbindt, is een open scheepsroute. Het voorste schip van zo’n route mag je één keer per beurt oppakken en elders neerzetten, zolang je dat schip niet in dezelfde beurt hebt gebouwd. Zo stuur je een route die doodloopt alsnog een andere kant op. Verbindt een route wel twee van je dorpen of steden, dan is hij gesloten en ligt hij vast. Voor de Langste handelsroute tellen straten en schepen samen, al geldt die verbinding alleen als er een dorp of stad tussen zit. De kaart Stratenbouw mag je in deze uitbreiding ook gebruiken voor twee schepen of voor een schip en een straat.

Op zee duikt de zeerover op. Gooi je een 7 of speel je een ridderkaart, dan kies je of je de rover of de zeerover verplaatst. De zeerover zet je midden op een zeeveld, waarna je een grondstofkaart steelt van een speler met een schip aan dat veld. Zolang hij daar ligt, mag niemand een schip bouwen aan de zes zijden van dat veld en mag er ook geen schip weg. Daar staat de rivierbedding tegenover, het nieuwe landveld waar goud gewonnen wordt. Valt het getal van een rivierbedding, dan kies je zelf welke grondstof je krijgt, één per dorp en twee per stad.

De campagne bestaat uit acht scenario’s die je het best op volgorde speelt. De eerste vier draaien om ontdekken. In Naar nieuwe oevers en De vier eilanden krijg je twee extra overwinningspunten voor je eerste dorp op elk eiland dat voor jou nieuw is. In Oceanië leg je land bloot onder de mist en krijg je meteen een grondstof van elk landveld dat je ontdekt. Door de woestijn laat je kiezen tussen een tocht dwars door een woestijnstrook en een overtocht naar de kleine eilanden.

Vanaf het vijfde scenario komen er eigen regels bij. In De vergeten stam haal je met je schepen geschenken op bij kleine eilanden. Dat kunnen overwinningspuntfiches of ontwikkelingskaarten zijn, terwijl een haven die je ophaalt direct bij een van je kustdorpen komt te liggen. In Stoffen voor Catan leg je handelscontacten met de dorpen van de vergeten stam en verzamel je balen stof, waarbij twee balen één punt waard zijn. De pirateneilanden laat je oorlogsschepen bouwen om de piratenvesting in jouw kleur te veroveren, terwijl een piratenvloot rond twee woestijneilanden vaart en dorpen aan de kust overvalt. In De Cataanse wonderen strijd je om als eerste een wonder van vier niveaus af te bouwen. Heb je de campagne achter de rug, dan bouw je met Nieuwe wereld een willekeurige eilandengroep op en speel je vrij.

De volledige speluitleg is terug te lezen in de spelregels. Of bekijk de video met speluitleg hieronder.

Wat de zee met je potje doet

Zeevaarders speel je net als het basisspel met drie of vier spelers. De eerste scenario’s hebben in deze editie een eigen speelveld voor elk spelersaantal, zodat het bord met drie spelers niet leeg aanvoelt en je met vier niet op elkaars lip zit. De doos noemt een speelduur van 75 minuten. In de eerste scenario’s kom je daar in de buurt, maar het opbouwen kost meer tijd dan bij het basisspel en in de latere scenario’s met hun extra regels ga je er al snel overheen. Reken daarom eerder op anderhalf uur.

Die extra regels bouwen gelukkig rustig op. Je kunt vanaf tien jaar meedoen en als je het basisspel kent, heb je de schepen binnen een paar beurten door. De eerste vier scenario’s voegen weinig toe aan de bekende regels. Pas daarna krijg je per scenario een nieuw systeem uitgelegd, zoals de piratenvloot of de wonderen. Doordat je de campagne op volgorde speelt, leer je de uitbreiding in stukjes in plaats van in één keer.

Met die schepen komt er een nieuwe afweging bij. Al bij je startopstelling bepaal je of je aan land blijft of met een dorp aan de kust en een schip in het water meteen op de zee gokt. Later in het potje kies je steeds tussen een dorp dichtbij en een tochtje naar een eiland dat twee extra punten oplevert. Het verplaatsen van schepen vraagt om net wat meer nadenken, omdat je een route niet meer kunt verleggen zodra hij twee van je dorpen verbindt. Sta je naast een rivierbedding, dan is die letterlijk goud waard, want je kiest bij elke worp zelf welke grondstof je nodig hebt.

Dat goud dempt meteen een deel van het geluk dat in Catan altijd meespeelt. Je bent nog steeds afhankelijk van de dobbelstenen en een getal dat maar niet valt, blijft een domper. Toch zit je minder snel klem dan in het basisspel. Raak je aan land ingebouwd, dan biedt een schip nog altijd een uitweg naar een plek waar niemand staat. Oceanië brengt wel een nieuw soort geluk mee, want het ene schip vindt onder de mist een akker met een 6 en het andere alleen zee.

De interactie verschuift daardoor deels van het land naar het water. Je handelt nog net zo veel, maar de race naar de kleine eilanden is nieuw. Zie je een tegenspeler met twee schepen richting hetzelfde eiland varen als jij, dan moet je beslissen of je doorzet of omdraait. De zeerover is een gemeen middel om dat te beïnvloeden. Leg je hem naast de scheepsroute van de koploper, dan steel je een kaart en ligt die route meteen stil, want zolang de zeerover daar ligt kan niemand er schepen bijbouwen of weghalen. In Stoffen voor Catan delen jullie zelfs dezelfde dorpen van de vergeten stam, zodat je bij elke worp meekijkt of er stof voor jou bij zit.

Met acht scenario’s en het vrije spel Nieuwe wereld ben je lang bezig voor je alles gezien hebt. Bij bijna elk scenario staat daarbij een variabele opbouw, waarmee je de velden en getalfiches binnen dezelfde eilandvormen willekeurig neerlegt. Alleen De pirateneilanden speel je altijd op dezelfde kaart, omdat het scenario alleen zo in balans is.

Voor wie is deze overtocht bedoeld?

Zeevaarders past goed bij je als je het basisspel kent en het eiland te klein begint te vinden. Het blijft herkenbaar Catan, waardoor je het makkelijk speelt met familie of vrienden die het basisspel ooit met je geleerd hebben. De campagne nodigt uit om met een vaste groep een reeks avonden te plannen en elke keer een scenario verder te varen.

Ben je vooral uit op een rijkere economie met meer beslissingen per beurt, dan ben je beter af met Steden & Ridders. Vond je bij het basisspel het dobbelgeluk al te groot, dan verandert Zeevaarders daar weinig aan. En heb je weinig ruimte op tafel of zin in een snel potje, dan schrikt de opbouw van een scenario je misschien af.

Het ideale aantal spelers is vier. In het basisspel raakt het eiland met vier spelers snel vol, maar op dit speelveld is er genoeg ruimte en wordt de race naar de eilanden juist spannender als er meer schepen tegelijk uitvaren.

Zeevaarders naast het basisspel en Steden & Ridders

Vergeleken met het basisspel verandert Zeevaarders vooral de kaart en niet het systeem eronder. Je verzamelt en ruilt grondstoffen zoals altijd, maar de zee maakt het speelveld groter en elk scenario geeft je een ander doel. Daarmee pakt de uitbreiding twee zwakke plekken van het basisspel aan. Je raakt minder snel ingesloten en een slechte start is makkelijker goed te maken als er verderop nog eilanden liggen.

Steden & Ridders gaat een andere kant op. Die uitbreiding geeft je met handelswaren en stadsverbeteringen veel meer te beheren, terwijl de barbaren steeds dichter bij het eiland komen. Daardoor is het een langer en zwaarder spel. Zeevaarders is de lichtere stap en daarmee de beste keuze als je met een gemengde groep speelt of het basisspel nog maar net onder de knie hebt. Kun je niet kiezen, dan kun je ze ook samen spelen. In de spelregels van Steden & Ridders lees je hoe dat werkt. Reken dan wel op een avondvullend potje.

Conclusie

Catan: Zeevaarders geeft het bekende eiland wat het basisspel soms mist, namelijk ruimte. Met schepen die je kunt verleggen en eilanden die extra punten opleveren, zit je minder snel klem en heb je na een slechte start nog altijd een uitweg. De campagne van acht scenario’s bouwt rustig op van eenvoudige ontdekkingstochten naar scenario’s met piraten en wonderen, waardoor je lang plezier hebt van de doos. Daar staat tegenover dat het opbouwen tijd kost en dat de dobbelstenen nog altijd een flinke rol spelen. Ken je Catan en ben je toe aan meer, dan is dit de toegankelijkste uitbreiding om mee te beginnen.

Toegankelijkheid: ★★★★☆
Ken je het basisspel, dan heb je de schepen snel door, terwijl de campagne de nieuwe regels in stukjes brengt.

Tactiek: ★★★☆☆
Je weegt vaker af tussen land en zee dan in het basisspel, al haalt het de diepgang van Steden & Ridders niet.

Geluk: ★★★★☆
Naast de dobbelstenen hangt in Oceanië ook het ontdekken van land van het toeval af.

Interactie: ★★★★☆
Handelen blijft belangrijk en daar komen de race naar de eilanden en een zeerover die scheepsroutes stilzet bij.

BRDGMZ ontving van de uitgever een recensie-exemplaar van Catan: Zeevaarders. Dit heeft geen invloed op ons oordeel. Lees er meer over in ons reviewbeleid.

Positief

  • Schepen geven je een uitweg als je aan land ingesloten raakt
  • Campagne van acht scenario's die rustig in moeilijkheid opbouwt
  • Rivierbeddingen laten je zelf kiezen welke grondstof je krijgt
  • Aparte speelvelden voor drie en vier spelers in de eerste scenario's
  • Vernieuwde editie met eigen materiaal voor elk scenario

Negatief

  • Een scenario opbouwen kost tijd en ruimte op tafel
  • Het dobbelgeluk blijft een grote rol spelen
  • Latere scenario's duren langer dan de doos aangeeft
8

Erg goed

Avatar foto
Pieter-Jan van Zwieten is het gezicht achter BRDGMZ en werkt als Communications & Media Professional. Als gepassioneerde bordspelliefhebber verdiept hij zich graag in slimme spelmechanieken, verrassende thema’s en de verhalen die spellen kunnen vertellen. Zijn liefde voor wetenschap en geschiedenis voeden die nieuwsgierigheid, waardoor hij bordspellen niet alleen als ontspanning ziet, maar ook als een middel om mensen te verbinden en de geest te scherpen. Dankzij zijn achtergrond in communicatie weet hij complexe ideeën helder te verwoorden en toegankelijk te maken. In zijn reviews combineert hij spelplezier met inhoud — scherp, eerlijk en altijd met oog voor detail.

Lost Password

Meld je aan voor de BRDGMZ nieuwsbrief en ontvang elke maand een compact overzicht van de nieuwste spellen en reviews in je mailbox. Als abonnee blijf je gelijk ook op de hoogte van het laatste nieuws en exclusieve winacties!