Een picknickmand onder een oude boom, een fles wijn en een stuk boerenkaas. Het klinkt als pure ontspanning, maar in Kaas & Wijn is dat idyllische plaatje bedrieglijk. Achter de landelijke rust van Bourgondië schuilt een pittig duel tussen twee boerderijen die allebei de beste wijn én de beste kaas willen maken. En dat “én” is precies waar het schuurt, want aan het einde telt alleen het product dat je het minste opleverde.
Kaas & Wijn is een strategisch tweespelersspel van Scott Almes, uitgegeven door Deep Print Games en in het Nederlands verschenen bij 999 Games. Het is de geestelijke opvolger van Brood & Bier. In deze review lees je hoe het spel werkt, hoe het zich verhoudt tot zijn voorganger en voor wie deze Bourgondische krachtmeting geschikt is.
Bourgondië op je tafel
Het thema van Kaas & Wijn is meer dan een likje verf. Jij en je tegenstander leiden elk een boerderij, maar jullie delen de wijngaarden, weiden en zelfs de werkers. Die gedeelde werkers vormen het hart van het spel. In de lente stuur je ze naar de percelen en in de herfst haal je ze weer terug, precies zoals je dat op een echte boerderij zou verwachten. Ook het rijpingsproces is thematisch sterk verweven. Wijn en kaas op je kaarten moeten rijpen voordat ze hun volle waarde bereiken, en wie te lang wacht, ziet zijn product overrijp worden en gedwongen in de uitverkoop belanden.
Visueel is het spel een genot. De illustraties van Alexander Jung en Michael Menzel ademen de warme sfeer van het Franse platteland, met een speelbord vol wijngaarden, waterkuilen en boerderijtjes. De houten werkers krijgen na hun inzet hun bank als hoed op het hoofd, een klein maar charmant detail dat bovendien een slimme spelfunctie heeft. De gourmetkaarten tonen elk een halve maaltijd en vormen samen met een bijpassende kaart een compleet gerecht, zoals een quiche of een ratatouille. Dat soort vondsten maakt het thema voelbaar tot in de kleinste componenten.
Spelmateriaal
- 1 speelbord
- 24 wijnkaarten
- 24 kaaskaarten
- 8 huisvestingskaarten (4x “Samenwerken” en 4x “Alleen zwoegen”)
- 2 kaarten “Dichte kelder”
- 2 beurtvolgordekaarten
- 10 werkers (5 kleuren, 2 per kleur)
- 10 banken/hoeden
- 70 ingrediëntstenen
- 2 wijnstenen en 2 kaasstenen
- 1 fasensteen
- 1 scoreblok
Opzet van het spel
- Leg het speelbord tussen jullie in. Iedere speler heeft aan zijn kant een boerderij met verwerkingsplaatsen en kelders.
- Schud de huisvestingskaarten en leg de kaarten “Samenwerken” en “Alleen zwoegen” afwisselend op de vijf huisvestingsvelden. Iedere speler heeft zo vijf eigen huizen.
- Zet twee banken van één kleur op het kalenderspoor. Verdeel de overige banken over de huizen en zet op elke bank een werker in dezelfde kleur.
- Leg de wijn- en kaasstenen op het startveld van het geldspoor.
- Leg de ingrediëntstenen als voorraad klaar, zet er één op elk van de drie bonusvelden langs het geldspoor en leg de startingrediënten op de aangegeven verwerkingsplaatsen.
- Zet de fasensteen op het eerste veld van het kalenderspoor.
- Schud de wijn- en kaaskaarten. Iedere speler krijgt van beide soorten drie kaarten in de hand, en van elke soort komen drie kaarten open in het kaartenaanbod.
- Iedere speler legt de “Dichte kelder”-kaart met zijn familiewapen op zijn meest rechtse kelderveld.
- Bepaal wie beurtvolgordekaart 1 krijgt en wie kaart 2. Het spel kan nu beginnen.
Hoe speel je Kaas & Wijn?
Het doel is simpel te formuleren maar lastig uit te voeren. Je verdient geld met wijn en met kaas, maar aan het einde van het spel telt alleen de opbrengst van het product waarmee je het minste hebt binnengehaald. Balans is dus alles.
Het spel duurt twee jaren, elk verdeeld in lente, zomer, herfst en winter. In de lente stuur je werkers vanuit je huizen naar de percelen op het gedeelde perceelraster. Hier zit de grote vernieuwing van het spel. Werkers van dezelfde kleur vormen een koppel en moeten direct na elkaar worden gekozen. Kies jij de blauwe werker, dan moet je tegenstander in zijn eerstvolgende beurt ook de blauwe werker inzetten, of dat nu goed uitkomt of niet. De huisvestingskaart waar je werker vandaan komt bepaalt via een perceelpatroon welke percelen ingrediënten opleveren. Bij een “Alleen zwoegen”-patroon leveren alleen lege percelen iets op, bij een “Samenwerken”-patroon juist percelen waar al een werker staat.
Met de verzamelde ingrediënten speel je vervolgens wijn- en kaaskaarten op je keldervelden. Elke kaart kost ingrediënten, die als ingrediëntstenen op de kaart blijven liggen. In de zomer en winter rijpen je kaarten, waarbij je stenen verwijdert. Pas als een kaart voltooid is, dus helemaal leeg, kun je het product voor de volle goudwaarde verkopen. Actiekaarten leveren daarbij speciale acties op, gourmetkaarten zijn vooral waardevol als je een compleet gourmetpaar verkoopt en daarmee je wijn- en kaasstenen over het geldspoor stuwt. Met etiketacties kun je in je beurt bovendien tegen betaling bijsturen, bijvoorbeeld door de rijping te versnellen of te vertragen. In de herfst haal je de werkers van de percelen terug naar de huizen, opnieuw met hetzelfde koppelsysteem, en produceer en verkoop je opnieuw. Na de tweede winter volgt de puntentelling.
De volledige speluitleg is terug te lezen in de spelregels. Of bekijk de video met speluitleg hieronder.
Speleigenschappen
Kaas & Wijn is in de eerste plaats een tactisch spel. Het geluk beperkt zich tot de kaarten die je trekt en het kaartenaanbod dat openligt, en zelfs daar heb je invloed op via etiketacties waarmee je nieuwe kaarten kunt nemen. De echte uitdaging zit in het vooruitdenken. Elke werker die je plaatst, dwingt je tegenstander tot een zet met dezelfde kleur, dus je bent voortdurend bezig met de vraag wat jouw keuze de ander oplevert. Dat maakt de interactie intens zonder dat het spel gemeen wordt. Je pakt elkaar geen spullen af, maar je kunt elkaar wel behoorlijk in de weg zitten op het perceelraster en op het geldspoor, waar bezette velden worden overgeslagen.
De herspeelbaarheid is prima. De huisvestingskaarten en banken liggen elk spel anders, de kaartenmix verschilt per partij en de zoektocht naar balans tussen wijn en kaas verloopt nooit twee keer hetzelfde. Omdat je met z’n tweeën speelt en de beurten elkaar snel opvolgen, blijf je bovendien constant betrokken. Alleen bij grübelende tegenstanders kan een beurt weleens wat langer duren.
Voor wie is dit spel?
Dit is een spel voor ervaren spelers die houden van een stevige denkpuzzel voor twee. Stellen en vaste spelpartners die samen graag een uurtje puzzelen aan een gedeeld bord, zitten hier helemaal goed. Ook wie Brood & Bier kent en toe is aan een zwaardere uitdaging, vindt in Kaas & Wijn een logische volgende stap.
Minder geschikt is het spel voor beginnende spelers. De regels vormen een flink boekwerk, de vele fasen en etiketacties vragen om een investering en de eerste partij voelt onvermijdelijk als een leerpartij. Wie vooral houdt van luchtige spellen die binnen een half uur op tafel liggen en weer opgeruimd zijn, kan beter bij de voorganger blijven.
Vergelijkbare spellen
De vergelijking met Brood & Bier is onvermijdelijk, want de kern is hetzelfde gebleven. Twee spelers produceren twee goederen en scoren alleen het laagste van de twee. Toch is Kaas & Wijn geen nieuwe jas om hetzelfde spel. Waar Brood & Bier draaide om kaarten met meerdere functies, draait dit spel om het gekoppelde werkersysteem, en het resultaat is complexer, langer en tactischer. Wie van tweespeler-workerplacement houdt, herkent daarnaast iets van Targi, waarin je elkaar ook voortdurend de beste plekken probeert af te snoepen. En thematisch ligt Viticulture voor de hand, het geduldig laten rijpen van je wijn voelt hier verwant.
Conclusie
Wie na Brood & Bier hoopte op meer van hetzelfde, krijgt iets beters. Kaas & Wijn neemt het slimme balansidee van zijn voorganger en bouwt daar een rijker, uitdagender spel omheen, met een werkersysteem dat elke plaatsing tot een klein duel maakt. De keerzijde is een stevige instap. De regels zijn omvangrijk en het eerste potje vraagt geduld, waardoor het spel minder geschikt is voor gelegenheidsspelers. Maar wie die investering doet, wordt beloond met een van de smaakvolste tweespelersspellen van dit moment. Voor duo’s die houden van diepgang, timing en een vleugje Bourgondische sfeer is dit een dikke aanrader.
