Lang voordat jouw stam hier aankwam, woonden er al andere volken. Hun voorwerpen en hun kennis liggen nog verspreid over het land en wachten tot iemand ze opgraaft. In Recall gebruik je die erfenis om je eigen stam groot te maken, in de hoop dat de bewoners na jou zich jouw naam nog herinneren.
Recall is een zwaar strategiespel voor 1 tot 4 spelers, ontworpen door Kristian A. Østby, Helge Meissner, Anna Wermlund en Kjetil Svendsen. Drie van hen maakten eerder Revive en die verwantschap zie je meteen aan het bord. De Nederlandse editie is van 999 Games. In deze review lees je hoe je met sleutelkaarten je acties aanstuurt en waarom het moment van terugroepen zo belangrijk is. Je leest ook bij welke spelers dit spel het best tot zijn recht komt.
Sporen van een vergeten stam
Het thema van Recall zit vooral in de kennissporen. Boven elk van de drie sporen ligt een gedekte stammenkaart met een stapel voorwerpen ernaast. Zodra iemand door op te graven en artefacten te verzamelen ver genoeg op zo’n spoor komt, draait die oude stam open en zie je eindelijk welk volk daar ooit leefde. Kom je nog verder, dan krijg je toegang tot de vaardigheid van die stam alsof het je eigen stam is. Met de optionele website van het spel gaat dat idee nog een stap verder. Na afloop kun je je eigen stam daar archiveren, waarna hij in het potje van iemand anders als oude stam kan opduiken. De gedachte dat jouw stam later de vergeten beschaving van een ander wordt, past mooi bij de titel.
Buiten die kennissporen blijft het thema op de achtergrond. Je stam is een kleine kaart met een illustratie en de rest van je spelersbord bestaat uit kristallen, slots en een raster vol iconen. Op tafel ligt dan ook vooral een grote puzzel van blokjes en schijven. Dat werkt prima zolang je weet waar je moet kijken, al is het in je eerste potjes even zoeken. Sommige regels staan namelijk alleen als icoon op je spelersbord, waardoor je ze pas vindt als je al weet dat ze bestaan.
Het materiaal zelf is degelijk. De tweelagige spelersborden houden je kristallen en gebouwen netjes op hun plek, al plak je die lagen voor je eerste potje zelf op elkaar met het meegeleverde dubbelzijdige plakband. Het leukste onderdeel is het moment waarop je een sleutelkaart in een slot onder je bord schuift en daarmee het actieveld erboven activeert. Je steekt letterlijk een sleutel in een slot en er gaat iets open. Minder handig is dat de artefacten en vaardigheidsstenen samen in één stoffen zak zitten, zodat je bij het vullen van een nieuw gebied soms even moet vissen naar het juiste soort.
Het reusachtige oog op de doos trekt de aandacht, maar binnenin is de vormgeving vooral functioneel. Het kleurgebruik is rustig en de gebiedstegels zijn goed leesbaar. Een vleugje humor vind je in de spelregels, waar de materiaallijst nul kwantumdobbelstenen vermeldt met de toevoeging ‘helaas’.
Een doos vol sleutels en kristallen
- 1 speelbord
- 1 tijdsbord
- 6 padkaarten
- 10 doelkaarten
- 14 stammenkaarten
- 12 gebiedstegels
- 8 monumenttegels
- 6 lichte bonusfiches
- 6 donkere bonusfiches
- 24 upgradetegels
- 24 kisttegels
- 18 voorwerptegels
- 42 sleutelkaarten (15 gele, 15 groene en 12 grijze)
- 1 zandloperfiguur
- 28 artefacten (7 per kleur in wit, grijs, zwart en bruin)
- 27 vaardigheidsstenen (9 per kleur in wit, grijs en zwart)
- 40 kristallen
- 24 groene hulpblokjes
- 1 stoffen zak
Per spelerskleur (4x):
- 1 tweelagig spelersbord
- 2 startsleutelkaarten
- 3 ontgrendeltegels
- 4 vaardigheidsstenen
- 7 markeerschijven
- 14 volgelingen en 3 grote volgelingen
- 6 heiligdommen, 6 werkplaatsen en 5 monumenten
Speelmateriaal per stam:
- 4 vlotten (Vinder)
- 9 eilanden (Enterin)
- 9 ringen (Noorderling)
- 9 varkensfokkerijen en 10 varkens (Dorian)
En verder:
- Spelregels
Het land klaarleggen
Voor je allereerste potje plak je de vier spelersborden in elkaar met het meegeleverde dubbelzijdige plakband. Daarna bereid je het spel zo voor:
- Leg het speelbord in het midden van de tafel. Leg op elk bonusveld langs de kennissporen een willekeurig licht bonusfiche en op elk bonusveld aan de linkerkant van het bord een willekeurig donker bonusfiche.
- Leg de 6 padkaarten in willekeurige volgorde naast de padmarkeringen aan de linkerrand van het bord. Gebruik in je eerste potje alleen de a-kanten.
- Leg 5 willekeurige monumenttegels open op de daarvoor bestemde velden. De overige 3 gaan terug in de doos.
- Leg de kisttegels als gedekte stapel op hun veld. Sorteer de upgradetegels per letter (A-F) en leg de stapels in willekeurige volgorde bij de 6 upgradesymbolen van het puntenspoor.
- Maak het sleutelaanbod. Leg de gele sleutelkaarten per soort in 3 open stapels. Schud de groene en de grijze sleutelkaarten apart als gedekte stapels en draai van elke kleur 3 kaarten open.
- Leg 4 artefacten (1 per kleur) rechtsonder op het bord. Doe de overige artefacten en alle witte, grijze en zwarte vaardigheidsstenen in de zak.
- Leg de 2 startgebiedstegels open en willekeurig gedraaid op hun plek. In een spel met 1 of 2 spelers leg je de rechter startgebiedstegel gedekt. Schud de overige 10 gebiedstegels en leg ze gedekt op de andere gebiedsvelden.
- Vul de startgebieden. Trek een artefact uit de zak voor elk artefactsymbool en leg 3 vaardigheidsstenen op elke vindplaats.
- Iedere speler neemt een spelersbord en het materiaal in zijn kleur. Je legt 1 vaardigheidssteen op je spelersbord en 1 naast elk kennisspoor. Je markeerschijven komen op het begin van het puntenspoor, op het begin van elk kennisspoor en op elk van de 3 padsectoren. Je ontgrendeltegels en gebouwen zet je op je spelersbord.
- Neem 10 kristallen, 2 startsleutelkaarten, 6 hulpblokjes en al je volgelingen als voorraad. Leg 3 kristallen in je onderste kristalvoorraad.
- Iedere speler krijgt 2 geheime doelkaarten.
- Bepaal een startspeler. Die legt het tijdsbord rechts van zich en zet de zandloper op het eerste veld. Iedere speler zet 3 volgelingen op het startveld dat bij zijn plek in de spelersvolgorde hoort.
- Leg 1 stammenkaart meer dan het aantal spelers open, elk met een voorwerptegel ernaast. Te beginnen met de speler rechts van de startspeler en daarna tegen de klok in kiest iedere speler een stam met het bijbehorende voorwerp. Met nieuwe spelers kun je stammen en voorwerpen ook willekeurig uitdelen.
- Leg op elk stammenveld van het speelbord een gedekte stammenkaart en op elk voorwerpveld een gedekte stapel van 4 voorwerptegels. De rest gaat ongezien terug in de doos.
- Leg het stamafhankelijke materiaal en de varkens naast het bord klaar.
Hoe speel je Recall?
In Recall probeer je na 17 rondes de meeste punten te hebben. Het grootste deel van die punten haal je bij de eindtelling, via zes padkaarten die voor iedereen tellen en een geheime doelkaart. De punten die je tijdens het spel scoort hebben bovendien een eigen functie, want ze maken je acties sterker.
In je beurt kies je tussen twee dingen. Meestal steek je een van je sleutelkaarten in een vrij slot onder je spelersbord. Daarmee activeer je zowel de sleutelkaart als het actieveld direct boven dat slot, waarna je de effecten van beide in de volgorde van je keuze uitvoert. Je twee startsleutels hebben zelf geen effect, dus in het begin draait alles om de actievelden. Die laten je volgelingen op het bord zetten en ze verplaatsen over land of water. Andere actievelden laten je nieuwe gebiedstegels verkennen of ontwikkelingsacties uitvoeren. Een slot dat al bezet is, kun je pas weer gebruiken nadat je je sleutels hebt teruggeroepen.
Dat terugroepen is de andere keuze die je in je beurt hebt. Je haalt al je gebruikte sleutelkaarten onder je bord vandaan en mag voor elke sleutel één zichtbaar productieveld activeren. Met twee sleutels levert dat weinig op, maar met zes sleutels wordt het een flinke oogst aan kristallen en volgelingen. Elk gebouw dat je van je spelersbord haalt, legt extra productievelden bloot, zodat die oogst gaandeweg beter wordt. Tot slot laad je je vaardigheidsstenen weer op.
De meeste vooruitgang boek je met ontwikkelingsacties. Daarmee bouw je op een veld waar je volgelingen staan of graaf je op een vindplaats. Het terrein bepaalt welk gebouw je kunt neerzetten. Een werkplaats op een graan-, bos- of bergveld levert een nieuwe sleutelkaart in de bijbehorende kleur op. Een heiligdom geeft je meteen een beloning en monumenten tellen bij de eindtelling. Als je naast een kamp bouwt, krijg je eenmalig de beloning van dat kamp. Opgraven kost een volgeling en een kristal en levert een vaardigheidssteen op, plus stappen op het kennisspoor in de kleur van die steen. Hoe minder stenen er nog op een vindplaats liggen, hoe duurder het kristal en hoe verder je vooruitgaat.
Onderweg kom je artefacten tegen. Als je over zo’n veld beweegt, moet je volgelingen achterlaten om het blokje mee te nemen. Hoe meer artefacten van dezelfde kleur je al hebt, hoe meer volgelingen dat kost. Op je spelersbord levert elk artefact een beloning op.
De kennissporen houden bij hoeveel je weet over de drie oude stammen. De eerste speler die het derde veld van een spoor bereikt, draait de stam boven dat spoor om en kiest als eerste een van de vier voorwerpen. Op het vijfde veld ontgrendel je de vaardigheid van die stam voor jezelf. Je stamvaardigheid en je voorwerpen activeer je als vrije actie met vaardigheidsstenen, net als de vaardigheden die je ontgrendelt. Elke volgende activatie van dezelfde vaardigheid kost een steen meer, tot je weer terugroept.
Punten die je tijdens het spel scoort, zet je meteen op het puntenspoor. Zodra je daarbij een upgradesymbool passeert, pak je een upgradetegel en leg je die met de zijde van je keuze op het actieveld met dezelfde letter. Zo worden je actievelden blijvend sterker.
Het tijdsbord wijst tussen de gewone rondes vier speciale rondes aan. Daarin gebruik je geen sleutels en roep je niet terug, al mag je wel vrije acties uitvoeren. Drie keer kies je in zo’n ronde een van twee padkaarten om je in te specialiseren. Je krijgt meteen het bonusfiche dat bij dat pad hoort en bij de eindtelling scoor je op die kaart extra. In de overige speciale ronde leg je een van je twee doelkaarten af en krijg je de beloning onderaan die kaart.
Na de laatste ronde volgt de eindtelling. Iedereen scoort alle zes padkaarten, met de specialisatiebonus voor de paden die je koos. Een behaalde doelkaart is 15 punten waard en je overgebleven kristallen en volgelingen leveren tot slot nog een paar punten op.
De volledige speluitleg is terug te lezen in de spelregels. Of bekijk de video met speluitleg hieronder.
De speleigenschappen
Recall speel je met 1 tot 4 spelers en het draait het best met drie. Met twee spelers ligt een van de startgebieden in het begin gedekt, waardoor er minder ruimte is om je te verspreiden. Met vier spelers raakt het bord voller en loopt de wachttijd op. De doos noemt een speelduur van ongeveer 90 minuten, maar je eerste potjes duren een stuk langer. De opbouw met al die stapels en tegels kost bovendien gerust een half uur. De leeftijdsaanduiding van 14 jaar is realistisch, want het spel vraagt om veel overzicht.
Dat overzicht heb je in je eerste potje nog niet. Je spelersbord staat vol iconen en het duurt even voordat je ziet hoe gebouwen en productievelden met elkaar samenhangen. De stam waarmee je begint maakt daarbij veel uit. Sommige stammen zijn eenvoudig, zoals de Zendeling die een extra ontwikkelingsactie geeft. Andere brengen eigen materiaal mee. Met de Dorian zet je varkensfokkerijen neer met varkens die je in plaats van volgelingen kunt uitgeven. De Vinder laat een vlot rondvaren dat een volgeling aan land zet zodra iemand ernaast volgelingen uitgeeft. Zulke stammen moet je aan de hele tafel uitleggen, omdat ze ook de andere spelers raken. Het spelregelboek geeft niet aan welke stammen geschikt zijn voor een eerste potje. Met nieuwe spelers aan tafel doe je er daarom goed aan zelf de eenvoudigere stammen uit te zoeken.
Zodra je die drempel over bent, valt er veel te plannen. Je haalt nieuwe sleutels via werkplaatsen en waardeert bestaande sleutels op, terwijl upgradetegels tegelijk je actievelden verbeteren. Een sterke sleutel in een verbeterd actieveld levert zo in één beurt een hele reeks effecten op. Dat opbouwen van je eigen motor van acties en voordelen (in spellentaal engine building) is het hart van het spel. Daar hoort de vraag bij wanneer je terugroept. In het begin voelt dat als een verloren beurt, omdat twee sleutels je maar twee productievelden opleveren terwijl de anderen gewoon doorbouwen. Je stelt het dus zo lang mogelijk uit. Later in het spel draait dat om en wordt terugroepen met vijf of zes sleutels een van de prettigste beurten die je kunt hebben.
Bijzonder is dat punten tijdens het spel je acties verbeteren. Ga je vroeg hard op punten, dan krijg je snel sterkere actievelden. Dat is aantrekkelijk, al laat je daarvoor vaak gebouwen of kennis liggen die bij de eindtelling zwaarder wegen. Een voorsprong van tien punten halverwege kan zo aan het einde helemaal verdampen. Omdat elke upgradetegel twee kanten heeft, kies je bovendien welke verbetering het best bij jouw plan past.
De drie padkeuzes behoren tot de leukste beslissingen in het spel. Je weet vanaf het begin welke zes padkaarten er liggen, maar per paar kies je er maar één om je in te specialiseren. Soms neem je het pad met het beste bonusfiche, terwijl je een andere keer een mooie bonus laat schieten omdat je flink op sleutelkaarten gaat scoren. Die keuzes liggen over het hele spel verspreid, waardoor je nog kunt bijsturen als een tegenspeler dezelfde richting op gaat.
Geluk speelt een bescheiden rol, al is die niet te verwaarlozen. Welke gebiedstegel je omdraait en welke artefacten er uit de zak komen, weet je van tevoren niet. Dat merk je vooral als je nog één kleur artefact nodig hebt voor een set. De vier artefacten rechtsonder op het bord bieden via de heiligdommen een uitweg, maar zijn die weg, dan blijft het hopen dat de juiste kleur nog op het bord verschijnt. Een gebiedstegel die net verkeerd uitvalt kan je plan ook flink vertragen.
Je valt elkaar nergens aan, toch zit je elkaar regelmatig in de weg. Als tweede opgraven op een vindplaats kost een duurder kristal, al ga je wel verder vooruit op het kennisspoor. Bouwen op een veld waar al gebouwen van anderen staan kost je extra volgelingen. Elke speler die daar al gebouwd heeft, krijgt er dan een volgeling bij. Bij het verkennen scoor je een punt voor elke speler die naast de nieuwe gebiedstegel aanwezig is, jezelf meegerekend. Je hebt er dus belang bij om land open te leggen waar ook je tegenspelers zitten, ook al kunnen zij er daarna meteen gebruik van maken. Op de kennissporen ontstaat een kleine race, omdat de eerste speler op het derde veld een punt krijgt en als eerste een voorwerp kiest.
De wachttijd is het grootste nadeel aan tafel. Een speler die veel voorwerpen en ontgrendelde vaardigheden verzameld heeft, kan in één beurt een lange reeks vrije acties afwerken. Op die momenten zit de rest van de tafel even te kijken. De meeste beurten zijn gelukkig kort, omdat je meestal gewoon één sleutel in een slot steekt.
Het spel verandert sterk van potje tot potje. Met 14 stammen en 18 voorwerpen begin je bijna nooit met dezelfde combinatie en ook de oude stammen boven de kennissporen wisselen elk potje. De padkaarten hebben een a- en een b-kant en de upgradetegels liggen elke keer in een andere volgorde. Voor ervaren spelers staan er varianten in de regels, zoals een keuzeronde waarin je stam en voorwerp los van elkaar kiest of een variant waarin je je upgradetegels zelf kiest.
Voor wie is dit spel
Recall is gemaakt voor spelers die graag een plan uitstippelen en dat over tientallen beurten zien groeien. Bij de opzet bekijk je al welke padkaarten er liggen en welke upgradetegels bij welk symbool op het puntenspoor horen. Toch blijft er genoeg te ontdekken, omdat je niet weet welke gebieden er omdraaien en welke oude stammen er verborgen liggen. Heb je al wat ervaring met zwaardere spellen en hou je van een spel dat je gaandeweg beter leert lezen, dan zit je hier goed.
Minder geschikt is het als je vooral speelt voor sfeer of verhaal. Het thema is aanwezig, maar aan tafel speel je toch vooral een puzzel van kristallen en acties. Als je een hekel hebt aan wachten, kan een potje met vier spelers taai worden zodra iemand een grote beurt vol vrije acties heeft. Voor beginnende spelers is de stap te groot, zeker als je nog nooit een spel met zoveel symbolen hebt gespeeld.
Het lekkerst speel je Recall met drie spelers. Dan is er genoeg concurrentie op de vindplaatsen en blijft de wachttijd beperkt. Solo werkt ook, met een eigen uitdaging waarin je twee van drie doelkaarten moet halen om te winnen.
Vergelijkbare spellen
Revive is de duidelijkste verwant. Ook daar verken je een bord met tegels die je omdraait, trek je met je volgelingen rond en scoor je bonusacties die je beurten flink kunnen oprekken. Revive heeft meer illustraties en een systeem waarin je kaarten onder elkaar schuift, terwijl Recall compacter op tafel ligt en net wat sneller uit te leggen is. Als je Revive al graag speelt, is Recall een prima variatie, al heb je ze niet allebei nodig.
De Verdwenen Ruïnes van Arnak deelt het idee van een onbekend gebied dat je stap voor stap ontdekt en waarin je opgraaft om op een onderzoeksspoor vooruit te komen. Dat spel draait om een kaartendeck en is een stuk lichter, waardoor het een goede opstap naar Recall is.
Nucleum is zwaarder en gaat over netwerken van spoorlijnen en energie. Het gebruikt wel een vergelijkbaar ritme waarin je acties uitspeelt, ze later in één keer terughaalt en onderweg je spelersbord verbetert.
Conclusie
Recall is een stevig strategiespel dat draait om het moment waarop je sleutels en actievelden samen meer opleveren dan je had verwacht. Het sleutelsysteem werkt prettig in de hand en de keuzes tussen de paden geven elk potje een eigen richting. Daar staan een druk spelersbord en een thema dat op de achtergrond blijft tegenover. Stammen met eigen materiaal maken een eerste potje lastiger dan nodig. Spelers met veel vrije acties kunnen de andere spelers bovendien even laten wachten. Speel je graag zwaardere spellen waarin je een eigen motor opbouwt en je plan bijstuurt, dan vind je in Recall een spel dat je nog vaak gaat spelen.
Toegankelijkheid: ★★☆☆☆
Het drukke spelersbord en de vele iconen vragen om een paar potjes oefening.
Tactiek: ★★★★★
Je plant je motor, je padkeuzes en het moment van terugroepen ver vooruit.
Geluk: ★★☆☆☆
Welke gebiedstegels en artefacten er verschijnen is willekeurig, maar je kunt er goed op inspelen.
Interactie: ★★☆☆☆
Je zit elkaar alleen indirect in de weg, vooral op vindplaatsen en gedeelde velden.
BRDGMZ ontving van de uitgever een recensie-exemplaar van Recall. Dit heeft geen invloed op ons oordeel. Lees er meer over in ons reviewbeleid.
