Hieronder lees je hoe je Carcassonne speelt. Deze uitleg is gebaseerd op de officiële spelregels van 999 Games. Carcassonne is een legspel van Klaus-Jürgen Wrede waarin je samen met de andere spelers het landschap rond de Zuid-Franse vestingstad opbouwt. Elke beurt leg je één landtegel aan en zet je daar eventueel een meeple op, die als struikrover, ridder, monnik of boer punten voor je verzamelt.
Doel van het spel
Je verzamelt zo veel mogelijk punten door je meeples slim in te zetten op wegen, in steden, bij kloosters en op weiden. Een meeple levert punten op zodra het project waar hij op staat wordt afgebouwd, en daarna keert hij terug in je voorraad. Omdat je maar een beperkt aantal meeples hebt, moet je steeds afwegen waar je ze neerzet en hoe lang je ze vastlegt. Wie na de eindtelling de meeste punten heeft, wint.
Voorbereiding
- Zoek de starttegel op. Die herken je aan de donkere achterkant.
- Zoek ook de 12 riviertegels op, die eveneens een donkere achterkant hebben. Speel je zonder de rivier, dan gaan deze tegels terug in de doos. Speel je met de rivier, lees dan eerst het onderdeel over de rivier verderop op deze pagina.
- Leg de starttegel midden op tafel.
- Schud de overige landtegels en leg ze gedekt in een aantal stapels binnen handbereik van alle spelers.
- Leg het scoretableau naast het speelveld.
- Elke speler kiest een kleur en neemt 7 meeples van die kleur als voorraad. De achtste meeple gaat op vak 0 van het scoretableau en dient als scoremeeple.
- Leg de meeples van de kleuren die niet meedoen terug in de doos. Spelen jullie voor het eerst, laat de 5 abten dan ook in de doos.
- De jongste speler begint. Daarna gaat het spel met de klok mee verder.
Spelverloop
In je beurt voer je drie stappen uit, altijd in deze vaste volgorde. Daarna is de volgende speler aan de beurt.
1. Landtegel aanleggen
Je trekt precies één landtegel van een stapel en legt die open aan het speelveld. De tegel moet met minstens één zijde tegen een tegel liggen die er al ligt, waarbij het landschap moet doorlopen. Wegen sluiten aan op wegen, stadsdelen op stadsdelen en weiden op weiden. Een aanraking met alleen de hoeken is niet genoeg. In het zeldzame geval dat je tegel echt nergens past, leg je hem terug in de doos en trek je een nieuwe.
2. Meeple zetten
Na het aanleggen mag je één meeple uit je voorraad op de zojuist gelegde tegel zetten. Dit is nooit verplicht. De plek bepaalt de rol van je meeple.
- Op een wegdeel wordt hij een struikrover
- In een stadsdeel wordt hij een ridder
- Op een klooster wordt hij een monnik
- In een weide wordt hij een boer, die je liggend neerlegt
Je mag geen meeple zetten op een project waar al een meeple van jou of van een medespeler op staat. Dat geldt voor het hele project, dus ook voor de delen die op andere tegels liggen. Ligt de weg die je wilt bezetten al vol, dan kun je alsnog voor een ander project op dezelfde tegel kiezen.
3. Punten tellen
Heb je met je tegel een of meer projecten afgebouwd, dan worden die meteen geteld. Ook meeples van andere spelers leveren punten op als hun project door jouw tegel wordt afgerond. Verschuif je scoremeeple op het scoretableau met het aantal punten dat je krijgt en neem daarna alle meeples van het getelde project terug in de voorraad.
Wegen. Een weg is af zodra beide uiteinden aansluiten op een eindpunt, bijvoorbeeld een dorp, een kruising, een stad of een klooster. Ook een weg die een gesloten lus vormt, is af. Je krijgt 1 punt per tegel waarover de weg loopt.
Steden. Een stad is af zodra de stadsmuur helemaal rond is en er geen gaten meer in de stad zitten. Je krijgt 2 punten per tegel waaruit de stad bestaat en 2 extra punten voor elk wapenschild in die stad.
Kloosters. Een klooster is af zodra er 8 tegels omheen liggen. Dat levert 9 punten op, namelijk 1 punt voor elke omringende tegel en 1 punt voor de kloostertegel zelf.
Weiden. Weiden worden tijdens het spel nooit geteld. Boeren blijven staan tot het einde van het spel.
Meerdere meeples op hetzelfde project
Omdat je alleen op onbezette projecten mag inzetten, kan een project in principe maar één eigenaar hebben. Toch komt het geregeld voor dat er meerdere meeples op één project staan, bijvoorbeeld wanneer twee losse stadsdelen later aan elkaar worden gelegd. In dat geval krijgt de speler met de meeste meeples op dat project de volle punten. Hebben meerdere spelers evenveel meeples, dan krijgen zij allemaal de volle punten. Spelers met minder meeples krijgen niets. Na de telling gaan alle meeples terug naar hun eigenaars.
Weiden en boeren
Boeren zijn het lastigste onderdeel van Carcassonne, dus het is verstandig om ze pas na een paar partijen toe te voegen.
Een weide is al het aaneengesloten grasland dat begrensd wordt door wegen, stadsmuren en de rand van het speelveld. Een weide kan zich dus over veel tegels uitstrekken. Wil je een weide claimen, dan leg je in stap 2 een meeple liggend in de weide op de tegel die je net hebt aangelegd. Dat mag alleen als er in die hele weide nog geen andere boer ligt.
Een boer keert niet terug in je voorraad. Hij blijft tot het einde van het spel liggen en telt pas mee bij de eindtelling. Elke weide levert 3 punten op voor elke afgebouwde stad die aan die weide grenst. Onafgebouwde steden leveren niets op. Liggen er boeren van meerdere spelers in dezelfde weide, dan geldt dezelfde meerderheidsregel als bij de andere projecten.
De abt
Naast de gewone meeples zit er in elke kleur één abt in de doos. Deze mini-uitbreiding laat je het beste weg tijdens je eerste partijen.
In stap 2 mag je in plaats van een gewone meeple je abt inzetten. De abt gaat op een klooster staan, of op een tuin als je editie tegels met tuinen bevat. Een tuin telt in dat geval precies zoals een klooster, met dat verschil dat alleen een abt er gebruik van mag maken. Wordt het klooster of de tuin afgebouwd, dan scoor je gewoon 9 punten en keert de abt terug in je voorraad.
De abt heeft daarnaast een eigen mogelijkheid. Zet je in een beurt geen meeple neer, dan mag je in plaats daarvan je abt terugnemen van het speelveld. Je krijgt dan meteen de punten die het klooster of de tuin op dat moment waard is, dus 1 punt voor de tegel zelf en 1 punt voor elke tegel die er al omheen ligt. Zo hoef je niet te wachten tot een klooster helemaal is ingesloten. Staat je abt er aan het einde van het spel nog, dan telt hij mee als een onafgebouwd klooster.
De rivier
De rivier is een korte mini-uitbreiding van 12 tegels die het speelveld een startpunt met wat meer ruimte geeft. Je speelt hem aan het begin van de partij, voordat de gewone landtegels aan bod komen.
Zoek de brontegel en de meertegel uit de riviertegels. Leg de brontegel midden op tafel als startpunt en schud de overige riviertegels. De meertegel houd je apart, want die sluit de rivier straks af. De gewone starttegel schuif je bij de landtegels. Om de beurt legt elke speler nu één riviertegel aan, waarbij de rivier uiteraard moet doorlopen. Een bochttegel mag je nooit zo neerleggen dat de rivier direct terugbuigt naar de kant waar hij vandaan komt, want dan zouden twee bochten achter elkaar dezelfde richting op wijzen.
Na het aanleggen van een riviertegel mag je zoals gebruikelijk een meeple op die tegel zetten, en projecten die je daarmee afbouwt worden gewoon geteld. Zodra de meertegel is aangelegd, is de rivier klaar. Vanaf dat moment speel je verder met de normale landtegels en de gewone spelregels.
Einde van het spel en puntentelling
Het spel eindigt zodra de laatste landtegel is aangelegd en de punten van die beurt zijn verwerkt. Daarna volgt de eindtelling, waarin alle meeples die nog op het speelveld staan punten opleveren. Afgebouwde projecten zijn immers al eerder geteld, dus alleen onafgebouwde projecten en de weiden tellen nog mee.
- Een onafgebouwde weg levert 1 punt per tegel op
- Een onafgebouwde stad levert 1 punt per tegel op en 1 punt per wapenschild, dus de helft van wat een afgebouwde stad waard is
- Een onafgebouwd klooster levert 1 punt op voor de kloostertegel plus 1 punt voor elke tegel die eromheen ligt
- Elke weide levert 3 punten op voor elke afgebouwde stad die eraan grenst
Ook bij de eindtelling geldt de meerderheidsregel. Bij elk project krijgt alleen de speler met de meeste meeples de punten, en bij een gelijk aantal krijgen alle betrokken spelers de volle punten.
Kom je tijdens het spel voorbij vak 50 op het scoretableau, leg je scoremeeple dan plat. Zo zie je meteen dat er 50 punten bij de stand op het tableau opgeteld moeten worden. De speler met de meeste punten wint. Bij een gelijke stand zijn de betrokken spelers samen winnaar.
