Hieronder lees je hoe je Carcassonne: Herders & Wijngaarden speelt. Deze uitleg is gebaseerd op de officiële spelregels van Hans im Glück. De Nederlandse editie is van 999 Games. Herders & Wijngaarden is de negende uitbreiding voor Carcassonne van Klaus-Jürgen Wrede. Dieren en wijngaarden brengen leven in het landschap. Met je herder bouw je een kudde schapen op en hoe langer je wacht, hoe meer punten je kunt scoren. Je loopt alleen het risico dat een wolf je schapen wegjaagt voordat je ze binnenhaalt.
Je hebt het basisspel Carcassonne nodig om met deze uitbreiding te spelen. Deze pagina beschrijft alleen wat de uitbreiding toevoegt of verandert. Voor alles wat hier niet aan bod komt, gelden de gewone regels van het basisspel. Je kunt Herders & Wijngaarden combineren met andere uitbreidingen voor Carcassonne. In oudere edities verscheen op deze plek Heuvels & Schapen. Daarin zaten nog heuveltegels en werkte de herder net iets anders.
Doel van het spel
Het doel blijft hetzelfde als in het basisspel. Je legt landtegels, zet je horigen in en probeert aan het einde van het spel de meeste punten te hebben. Met je herder verzamel je schapen in een weiland. Haal je de kudde op tijd binnen, dan levert elk schaap een punt op. Ganzen en wijngaarden geven je daarnaast extra punten bij herders en kloosters.
Voorbereiding
- Bouw het basisspel op zoals je gewend bent.
- Geef iedere speler de herder in zijn eigen kleur.
- Doe alle kuddefiches en de twee wolffiches in de stoffen zak. Er zijn 16 kuddefiches. Daarvan tonen er 4 één schaap, 5 twee schapen, 5 drie schapen en 2 vier schapen.
- Speel je met de minispeluitbreiding De Rivier, schud de nieuwe riviertegel dan door de andere riviertegels.
- Schud de overige nieuwe landtegels door de landtegels van het basisspel. Je herkent de 19 landtegels van deze uitbreiding aan het kleine schaapsymbool.
Spelverloop
In je beurt doe je nog steeds hetzelfde als in het basisspel. Je legt een landtegel, je mag een horige plaatsen en daarna tel je de punten van alles wat je met die tegel hebt voltooid.
Je herder zet je neer in plaats van een gewone horige. Telkens als je daarna het weiland van je herder uitbreidt, kies je of je zijn kudde laat groeien of binnenhaalt. Ganzen en wijngaarden zijn afbeeldingen op de nieuwe tegels. Ze doen niets bij het leggen van een tegel of het plaatsen van een horige, maar leveren extra punten op bij het tellen.
De herder
De herder plaatsen
In plaats van een gewone horige mag je je herder in een weiland zetten op de tegel die je net gelegd hebt. Er mag in dat weiland al een andere horige staan, maar geen andere herder. Omgekeerd mag je geen boer zetten in een weiland waar een herder staat.
Zodra je je herder geplaatst hebt, moet je meteen zijn kudde laten groeien.
De kudde laten groeien
Je trekt blind één fiche uit de stoffen zak.
- Kuddefiche. Je kudde groeit. Je legt het fiche naast je herder in het weiland. Het aantal schapen op het fiche doet er op dat moment nog niet toe.
- Wolffiche. De wolf jaagt je schapen weg. Het wolffiche en alle kuddefiches in het weiland van je herder gaan terug in de zak. Je herder gaat terug naar je voorraad. Dat geldt ook als je je herder net geplaatst hebt.
In de loop van het spel kan het weiland van je herder samengroeien met het weiland van een andere herder. Trekt iemand dan een wolf, dan geldt dat voor alle herders in dat weiland. Alle betrokken spelers nemen hun herder terug en doen hun kuddefiches terug in de zak.
Heeft de wolf je kudde bij het leggen van je tegel weggejaagd, dan mag je je herder in dezelfde beurt toch weer plaatsen.
Het weiland van je herder uitbreiden
Leg je in een latere beurt een tegel waarmee je het weiland van je herder uitbreidt, dan mag je zijn kudde opnieuw laten groeien. Je trekt dan weer een fiche uit de zak. Een nieuw kuddefiche leg je zoals gewoonlijk naast je herder.
Wil je de kudde niet laten groeien, dan moet je hem in plaats daarvan binnenhalen bij het tellen van de punten in je beurt.
Is het weiland van je herder aan alle kanten ingesloten door wegen, steden of iets anders, dan moet je zijn kudde binnenhalen nadat je je tegel gelegd hebt. Dat geldt ook als het weiland aan het begin van je beurt al ingesloten was.
De kudde binnenhalen
Je telt alle schapen op de kuddefiches in het weiland van je herder bij elkaar op. Voor elk schaap krijg je 1 punt. Daarna gaan de getelde kuddefiches terug in de zak en neem je je herder terug in je voorraad.
Staan er meerdere herders in hetzelfde weiland, dan vormen alle schapen in dat weiland samen één kudde. Haal je die binnen, dan krijgen jij en de andere betrokken spelers allemaal de punten voor alle schapen in het weiland. De meerderheid speelt daarbij geen rol. Alle betrokken spelers nemen hun herder terug en doen hun kuddefiches terug in de zak.
Bij de eindtelling leveren schapen geen punten op.
De ganzen
Op 9 nieuwe landtegels en op de nieuwe riviertegel lopen ganzen. Ze leveren extra punten op als je een kudde binnenhaalt.
Naast de punten voor de schapen krijg je dan 1 punt voor elke tegel met ganzen die recht of schuin grenst aan de tegel van je herder. Staan er op de tegel van je herder zelf ook ganzen, dan krijg je daar nog 1 punt bij. Het aantal ganzen op een tegel maakt niet uit.
Alleen de speler die aan de beurt is, krijgt punten voor ganzen. Krijgen andere spelers punten omdat hun herder in hetzelfde weiland staat, dan scoren zij niets voor de ganzen.
Haal je bijvoorbeeld een kudde van 5 schapen binnen in een weiland waar ook een tegenspeler een herder heeft, dan krijgen jullie allebei 5 punten. Liggen er twee tegels met ganzen naast jouw herder, dan krijg jij er nog 2 punten bij.
Bij de eindtelling leveren ganzen geen punten op.
De wijngaard
Op 8 nieuwe landtegels ligt een wijngaard. Wijngaarden leveren extra punten op als je een klooster of een tuin telt met een monnik of je abt.
Naast de gewone punten voor het klooster of de tuin krijg je 3 punten voor elke wijngaard die recht of schuin grenst aan dat klooster of die tuin. Maak je bijvoorbeeld een klooster af met twee wijngaarden ernaast, dan krijg je 9 punten voor het klooster en 6 punten voor de wijngaarden.
Bij de eindtelling leveren wijngaarden geen punten op.
Bijzondere landtegels
Een paar nieuwe tegels hebben een opbouw die je in het basisspel niet tegenkomt. Hieronder lees je hoe je ze behandelt.
Weg die midden in het weiland eindigt
Op sommige tegels eindigt een weg midden in het weiland.
Dorp met twee wegen
Op deze tegel eindigen allebei de wegen in het dorp.
Twee steden met weilanden
Op deze tegel scheiden de twee steden het weiland links en rechts van elkaar.
Twee aparte steden aan boven- en onderkant
Op deze tegel liggen twee aparte steden, een aan de bovenkant en een aan de onderkant. Leg je links van deze tegel een tegel met een stad, dan groeien alle drie de delen samen tot één stad. Er is een uitzondering. Leg je links een tegel met precies dezelfde rand, dan blijven de twee steden aan boven- en onderkant gescheiden.
Einde van het spel en puntentelling
Het spel eindigt zoals in het basisspel, nadat de laatste landtegel gelegd is. Bij de eindtelling let je op de volgende punten:
- Schapen in weilanden leveren geen punten op.
- Ganzen en wijngaarden leveren geen punten op.
De speler met de meeste punten wint het spel.
