Durf je het aan om nog één fiche uit de zak te pakken? Die vraag vat Carcassonne: Herders & Wijngaarden perfect samen. Elke greep in de kuddezak kan je schaapskudde laten groeien, maar er loeren twee wolven tussen de fiches en die jagen in één klap alles weg wat je hebt opgebouwd.
Carcassonne: Herders & Wijngaarden is de negende uitbreiding in de vernieuwde reeks van 999 Games, ontworpen door Klaus-Jürgen Wrede en geïllustreerd door Marcel Gröber. Het is de opvolger van de oudere uitbreiding Schapen & Heuvels, met de herder opnieuw in de hoofdrol. In deze review lees je hoe het hoeden van schapen en ganzen werkt, wat de wijngaarden opleveren en wat er is veranderd ten opzichte van de oude versie.
Leven in de wei
Na de belegering van uitbreiding 7 en de bouwwoede van uitbreiding 8 keert deze uitbreiding terug naar het platteland. Dieren en wijngaarden brengen het landschap tot leven. Herders trekken met hun kudde over de weilanden, ganzen waggelen langs de wegen en tussen de kloosters rijpen de druiven. Het is het meest pastorale deel van de reeks en dat zie je terug op de tegels, die vol zitten met kleine taferelen.
Thematisch klopt het bovendien verrassend goed. Een kudde die groeit zolang de herder durft door te trekken, maar op de vlucht slaat zodra er een wolf opduikt, dat is precies het spelletje van risico en beloning dat de kuddezak aan het spel toevoegt. De ganzen sluiten daar netjes bij aan als extraatje voor de herder in de buurt, en de wijngaarden belonen de monniken en abten die er hun klooster of tuin naast hebben.
Het materiaal is verzorgd. De zes herders zijn markante meeples met staf, de kuddefiches tonen kuddes van één tot vier schapen en de stoffen trekzak maakt het blind trekken lekker tastbaar. Ook hier zit weer een riviertegel in de doos voor wie met De Rivier speelt, en dankzij de zes herders kun je de uitbreiding tot en met zes spelers gebruiken.
Spelmateriaal
- 19 landtegels (gemarkeerd met een schaapsymbool op de achterkant)
- 9 tegels met ganzen
- 8 tegels met wijngaard
- 1 riviertegel met ganzen
- 16 kuddefiches (4 x 1 schaap, 5 x 2 schapen, 5 x 3 schapen, 2 x 4 schapen)
- 2 wolffiches
- 1 stoffen zak
- 6 herders
Opzet van het spel
- Geef elke speler de herder van zijn kleur.
- Stop alle kuddefiches en wolffiches in de stoffen zak.
- Speel je met de mini-uitbreiding De Rivier, schud dan de nieuwe riviertegel door de gewone riviertegels.
- Schud de overige nieuwe landtegels door de andere landtegels.
Hoe speel je Carcassonne: Herders & Wijngaarden?
Het doel en de beurtstructuur blijven ongewijzigd. De uitbreiding voegt de herder toe als nieuwe meeple, plus twee tegelsoorten die extra punten opleveren.
In plaats van een gewone meeple mag je jouw herder op een weiland van de zojuist gelegde tegel zetten. Dat mag zelfs op een weiland waar al een meeple van een ander staat, zolang er nog geen andere herder staat. Zodra je herder er staat, trek je meteen een fiche uit de zak. Trek je een kuddefiche, dan groeit je kudde en leg je het fiche naast je herder. Trek je een wolffiche, dan slaan je schapen op de vlucht. Alle fiches gaan terug in de zak en je herder keert terug naar je voorraad.
In elke latere beurt waarin je een tegel legt die het weiland van je herder voortzet, moet je kiezen. Of je breidt de kudde uit met een nieuwe greep uit de zak, of je hoedt de kudde. Hoed je de kudde, dan tel je alle schapen op de fiches bij je herder en scoor je dat aantal punten. Daarbovenop krijg je 1 punt voor elke tegel met ganzen die direct of diagonaal aan de tegel van je herder grenst. Daarna gaan de fiches terug in de zak en keert je herder terug naar je voorraad. Delen meerdere herders hetzelfde weiland, dan vormen alle schapen samen één kudde en scoren alle betrokken spelers de volledige punten, al gelden de ganzen alleen voor de actieve speler.
De wijngaarden werken los van de herder. Scoor je een klooster met een monnik of een tuin met een abt, dan krijg je 3 extra punten voor elke wijngaard die er direct of diagonaal aan grenst. Bij de eindtelling leveren schapen, ganzen en wijngaarden niets meer op, dus alles moet tijdens het spel verzilverd worden.
De volledige speluitleg is terug te lezen in de spelregels. Of bekijk de video met speluitleg hieronder.
Speleigenschappen
Deze uitbreiding voegt iets toe wat Carcassonne eigenlijk niet kent, namelijk push your luck. De kuddezak is een blind kansspel waarin je zelf bepaalt hoe lang je doorspeelt, en juist die keuze maakt het spannend. Nog één fiche trekken kan je kudde verdubbelen of alles kosten. Het geluk weegt hier dus zwaarder dan in de meeste uitbreidingen, maar het is geluk waar je bewust voor kiest. Tactiek zit vooral in de timing van het hoeden, het opzoeken van ganzentegels en het slim plaatsen van wijngaarden bij kloosters die toch al in de maak zijn. De interactie is beperkt maar aanwezig, want een gedeeld weiland betekent een gedeelde kudde, en dat levert soms merkwaardige bondgenootschappen op waarin je meelift op de moed van een ander. De herspeelbaarheid is prima, al draait vrijwel alles om dat ene mechanisme van de zak.
Voor wie is dit spel?
Herders & Wijngaarden is de meest toegankelijke van de recente uitbreidingen en daardoor ook geschikt als eerste uitbreiding naast het basisspel. De regels zijn in twee minuten uitgelegd en het trekken uit de zak spreekt jong en oud direct aan. Kinderen vinden het spannend, en volwassenen die niet vies zijn van een gokje evenmin. Wie Carcassonne juist waardeert om de beheersbare, tactische puzzel, moet weten dat deze uitbreiding het geluksaandeel merkbaar vergroot. Voor die spelers is uitbreiding 8 een logischer keuze. De uitbreiding werkt met elk spelersaantal van twee tot zes, waarbij grotere groepen vaker gedeelde weilanden en dus gedeelde kuddes opleveren.
Oud versus nieuw: wat is er veranderd?
De voorganger van deze uitbreiding heette Schapen & Heuvels en verscheen in 2014. De herder en zijn kudde zijn vrijwel ongewijzigd overgenomen, inclusief de zak met kuddefiches en de twee wolven. Wie de oude versie kent, kan dit deel dus zonder omscholing spelen.
De verschillen zitten in de rest van de doos. De heuvels zijn geschrapt. In de oude versie werden sommige tegels dubbelgestapeld met een verborgen tegel eronder, en gaf een meeple op een heuvel de doorslag bij een gelijke stand in meerderheden. Dat systeem is volledig verdwenen. In de plaats daarvan kwamen de ganzen, een nieuw element dat de herder extra punten geeft voor ganzentegels rond zijn weiland en het hoeden dus nog net iets interessanter maakt. De wijngaarden bleven behouden, maar zijn meegegroeid met de vernieuwde editie. Ze telden vroeger alleen mee bij het voltooien van een klooster met een monnik, terwijl ze nu ook punten opleveren bij een tuin die met een abt wordt gescoord. Per saldo is de nieuwe versie iets eenvoudiger en beter gestroomlijnd. Het enigszins gekunstelde heuvelmechanisme heeft plaatsgemaakt voor een element dat direct aan de herder vastzit, waardoor de uitbreiding meer als één geheel aanvoelt dan zijn voorganger.
Conclusie
Wie durft, wint hier het meest, en dat maakt deze negende uitbreiding tot een van de spannendste van het rijtje. De herder brengt een verslavend spelletje van risico en beloning naar de weilanden van Carcassonne, de ganzen geven dat gokje net wat extra richting en de wijngaarden zijn een subtiele bonus voor kloosterbouwers. De regels zijn licht, het materiaal is charmant en met zes herders speelt de uitbreiding ook in grotere groepen. Wel moet je accepteren dat het geluk een flinke vinger in de pap krijgt, want de wolf trekt zich niets aan van je plannen. Voor families en spelers die van een gokje houden is dit een schot in de roos.
