Ergens tussen de rietkragen en de mistige eilandjes van een magisch moeras varen kleine zeilboten af en aan. Er wordt gevist, gebouwd en gefeest, want in Feya’s Swamp wil elke clan van moerasbewoners bewijzen dat zij het meest bijdraagt aan de bloei van Feya.
Feya’s Swamp is een strategisch expertspel van Helge en Anselm Ostertag, in Nederland uitgegeven door 999 Games. Helge Ostertag ken je misschien als mede-ontwerper van Terra Mystica en Gaia Project. Op Spiel Essen was dit spel vorig jaar een van de meest gewilde titels, terwijl er maar een handjevol exemplaren beschikbaar was. In deze review lees je hoe het spel werkt, wat het zo bijzonder maakt en voor wie deze reis het moeras in de moeite waard is.
Een moeras dat onder je handen dichtgroeit
Het thema van Feya’s Swamp klinkt op papier bescheiden. Je vist, je bouwt dorpen en je organiseert af en toe een festival voor de goden. Toch is het knap hoe logisch alles aanvoelt. Je boten zijn geen pionnen die zomaar rondzeilen, maar werkpaarden die pas in beweging komen als er iets te doen valt. Vissen levert goud op, goud betaalt je dorpen en die dorpen maken het moeras langzaam voller. Elk dorp dat je bouwt vergroot een eiland, waardoor vaarroutes dichtslibben en er knelpunten ontstaan. Het landschap dat aan het einde van het spel op tafel ligt, is elke keer anders en is volledig door de spelers zelf gevormd. Dat is een mechanisme dat je zelden zo mooi uitgewerkt ziet.
Ook de gidsen passen goed in het thema. Een betere gids brengt je sneller door het moeras of laat je goedkoper bouwen, elke gids heeft een eigen beroep met bijpassende eigenschap en wie een ronde lang genegeerd wordt, lokt spelers met een extra visfiche. Welke vissoort er in een ronde gevangen mag worden wisselt bovendien per ronde, alsof er visseizoenen door het moeras trekken. Maar eerlijk is eerlijk, na een paar rondes beleef je het spel toch vooral als puzzel. Je denkt dan niet meer aan bootjes en visjes, maar aan goud, acties en punten. Dat ligt niet aan het thema zelf, dat is prima verweven, maar aan de puzzel die zo dominant wordt dat het verhaal naar de achtergrond schuift. Het speelse uiterlijk houdt de sfeer gelukkig overeind.
Dat speelse zit vooral in de illustraties van Mihajlo Dimitrievski, beter bekend als The Mico. Zijn herkenbare stijl geeft het moeras karakter, met uitgesproken kleuren en vier clans van krokodillen, schildpadden, kikkers en salamanders. De witte axolotls, die als neutrale werkers ingehuurd kunnen worden, stelen daarbij de show. Het materiaal is verder degelijk en overzichtelijk, al vraagt het volle bord aan het einde van een partij wel wat ruimte op tafel.
Spelmateriaal
- 4 clantableaus
- 1 speelbord
- 1 rondentableau
- 80 dorptegels
- 10 spirittegels
- 20 tempeltegels
- 20 rondebonustegels
- 5 salamandertegels
- 21 werkers
- 8 neutrale werkers
- 4 beurtvolgordestenen
- 12 boten
- 4 zeilen
- 12 doelstenen
- 4 scorestenen
- 4 100/200-puntenfiches
- 40 manastenen
- 52 goudfiches
- 80 visfiches
- 1 eilandtotem
- 1 blokkadesteen
- 10 gidskaarten
- 8 racekaarten
- 6 scorekaarten
- 6 viskaarten
- 4 overzichtskaarten
- de spelregels
Opzet van het spel
- Leg het speelbord in het midden van de tafel, met de kant die past bij het aantal spelers. Schud de spirittegels, trek er twee en leg ze op de aangegeven plekken van het bord. Leg de overige spirittegels, de neutrale werkers en de eilandtotem op de bijbehorende vakken.
- Leg het rondentableau naast het speelbord. Schud de viskaarten en leg er blind één bij elke ronde. Leg twee willekeurige scorekaarten open op het rondentableau en leg per ronde evenveel rondebonustegels open als er spelers zijn. Leg tot slot een spirittegel op elk rondevak.
- Leg drie willekeurige racekaarten open naast het rondentableau.
- Stapel per tempel de tempeltegels op het bord, met de tegel die de meeste punten oplevert bovenop.
- Leg zeven willekeurige gidskaarten open op tafel. Ligt de Leider erbij, leg dan de blokkadesteen ernaast.
- Elke speler kiest een clan (krokodillen, schildpadden, kikkers of salamanders) en neemt het bijbehorende clantableau. Voor de eerste partijen speel je met de normale kant, die voor elke clan gelijk is. Leg de 20 dorptegels op je tableau, houd 3 werkers in je voorraad en leg de overige werkers en de boten op de aangegeven dorptegels. Zet je zeil op het zeilspoor, je beurtvolgordesteen op het rondentableau en je scoresteen op vak 0. Neem je 3 doelstenen, een overzichtskaart en je startkapitaal van 20 goud, 1 manasteen en 3 visfiches.
- Elke speler kiest om de beurt een startgids uit de zeven open kaarten. De gids met het laagste initiatief begint. Leg een visfiche op elke gids die niet gekozen is.
- In beurtvolgorde plaatst iedereen zijn 3 startdorpen op het bord, elk op een ander eiland en telkens grenzend aan een spiritveld. Staat er een bootsymbool op de tegel, zet daar dan meteen een boot op.
Bij een partij met twee spelers plaatsen de spelers om de beurt ook neutrale startdorpen in een ongebruikte kleur, zodat er genoeg handelspartners zijn.
Hoe speel je Feya’s Swamp?
Na vier rondes wil je de clan zijn met de meeste punten. Elke ronde bestaat uit drie fasen, te weten inkomen, beurten en onderhoud. In de inkomensfase int iedereen de opbrengsten die op het clantableau zijn vrijgespeeld, eventueel aangevuld met het inkomen van de gids.
In je beurt plaats je één werker op een leeg actieveld en voer je die actie uit, of je past. Een veld waar al een werker staat, is de rest van de ronde bezet, en sommige velden kosten manastenen. Kom je werkers tekort, dan kun je op elk moment 2 manastenen omruilen voor een neutrale axolotl, die je als extra werker inzet.
De actievelden vallen uiteen in twee soorten. Bij een bootactie mag elke boot die je op het bord hebt tot zijn zeilbereik varen, maar alleen als hij de gekozen actie ook echt uitvoert. Zo vaar je naar een veld met de vissoort van het seizoen om visfiches te vangen, of lever je vis af bij dorpen. Handel is daarbij een dilemma op zich. Vis op andermans dorp levert direct goud op, maar geeft die speler later punten, terwijl vis op je eigen dorpen geen goud oplevert maar wél punten waard wordt. Met de bouwactie plaats je een dorptegel van je clantableau op een veld naast een eiland, waarbij de kosten afhangen van je gids en het aantal spiritvelden op dat eiland. Eilanden mogen daarbij nooit samensmelten en je mag geen boten of tempels opsluiten. Met de zeilactie ten slotte vaar je vrij rond, en dat is de enige manier om de tempels aan de rand van het moeras te bereiken, waar tegels met eenmalige beloningen klaarliggen.
Grondacties spelen zich naast het water af. Je verbetert je zeilbereik, wat meteen punten oplevert, je plaatst een nieuwe spirittegel waar de eilandtotem naartoe verhuist, of je organiseert een feest. Bij zo’n feest kies je een eiland en krijg je een punt voor elke dorptegel met vis erop, ongeacht de kleur, met een bonus als de eilandtotem er staat. Daarna krijgt élke speler een punt per vis op zijn eigen dorpen, waarna alle vis van het eiland verdwijnt. Feesten geef je dus nooit alleen voor jezelf.
Pas je, dan pak je een rondebonustegel, leg je je gids terug en kies je meteen een nieuwe gids voor de volgende ronde, inclusief de visfiches die er inmiddels op liggen. Die keuze is het kloppende hart van het spel, want één kaart bepaalt je beurtvolgorde, je zeilbereik, je bouwkosten én een speciale eigenschap. Soms kies je een gids puur om de lage bouwkosten en neem je de rest op de koop toe, en soms rek je je ronde net iets langer op in de hoop dat een tegenspeler de gids teruglegt die jij wilt hebben. Onderweg houd je ook de racekaarten in de gaten. Wie als eerste zo’n doel behaalt, claimt met een doelsteen de hoogste beloning. Aan het einde van het spel scoort elk eiland punten voor je dorpen maal de spiritvelden op dat eiland, aangevuld met de twee scorekaarten van deze partij en punten voor overgebleven vis, manastenen en goud.
De volledige speluitleg is terug te lezen in de spelregels. Of bekijk de video met speluitleg hieronder.
Speleigenschappen
Feya’s Swamp is te spelen met 2 tot 4 spelers, duurt ongeveer 90 minuten en heeft een minimumleeftijd van 12 jaar.
Dit is een echt expertspel, al hoort het tot de toegankelijkere titels in dat genre. De losse regels zijn goed te volgen, maar het duurt een paar keer spelen voordat je doorziet hoe handel, feesten en de eindscore in elkaar grijpen. Tactisch valt er des te meer te halen. Je weegt voortdurend af welke gids je pakt, welke rijen op je clantableau je uitbouwt en waar op het bord je dorpen het meest opleveren. Geluk speelt nauwelijks een rol. De scorekaarten en racekaarten liggen vanaf het begin open op tafel en alleen de vissoort van een nieuwe ronde is een kleine verrassing, dus vrijwel alles draait om planning.
De interactie is opvallend hoog voor een spel van dit kaliber. Je bouwt letterlijk in elkaars vaarwater, pikt actievelden en gidsen voor elkaars neus weg en elke handelsactie en elk feest levert ook een medespeler iets op. Ook buiten je eigen beurt blijf je betrokken, want het bord verandert continu en elke gebouwde dorptegel raakt jouw plannen.
De herspeelbaarheid zit goed. De gidsen, viskaarten, scorekaarten, racekaarten en de asymmetrische kant van de clantableaus zorgen ervoor dat geen partij op de vorige lijkt, en het moeras zelf groeit elke keer anders dicht.
Voor wie is dit spel?
Feya’s Swamp is gemaakt voor liefhebbers van stevige eurogames die houden van puzzelen met schaarste. Vind je het heerlijk om een eigen economietje op te bouwen, routes te plannen en elke ronde net één actie tekort te komen, dan zit je hier helemaal goed. Ook wie Terra Mystica te onvergeeflijk of te solitair vindt, moet dit spel proberen, want het biedt vergelijkbare diepgang met meer interactie en een vrolijker jasje.
Beginnende spelers kunnen beter eerst ervaring opdoen met lichtere strategische spellen. Het spel straft fouten hard af en de puntenverschillen kunnen flink oplopen, wat frustrerend is als je nog zoekende bent. Ook wie vooral voor thema en verhaal speelt, komt hier minder aan zijn trekken.
Het spel werkt goed met alle spelersaantallen, maar met drie spelers vind ik de balans het prettigst. Met vier spelers loopt de speelduur op, zeker met grübelaars aan tafel, terwijl het bord dan wel het meest dichtgroeit.
Vergelijkbare spellen
De vergelijking met Terra Mystica is onvermijdelijk, en niet alleen vanwege de ontwerper. De rijen op je clantableau die je met dorpen vrijspeelt, doen sterk denken aan de ontwikkeling van je volk in dat spel, al is Feya’s Swamp toegankelijker en interactiever. Wie het varen, handelen en de elegante puntenafwegingen aanspreekt, herkent ook veel uit Concordia, waarin je eveneens met een groeiend netwerk de kaart naar je hand zet. En het voorvaderlijke Kaivai uit 2005 is natuurlijk de directe inspiratiebron, al is de veiling uit het origineel hier vervangen door de veel soepelere gidskeuze.
Conclusie
Onder de vrolijke illustraties van The Mico schuilt in Feya’s Swamp een scherp economisch spel. De gidskeuze is een vondst, het dichtgroeiende moeras maakt elke keer spelen uniek en de handel zorgt voor constante interactie. Daar staat tegenover dat het spel fouten hard afstraft en dat het thema na een paar rondes vooral decor wordt. Voor ervaren spelers die diepgang zoeken met meer interactie dan de gemiddelde zware euro is dit een van de interessantste titels die 999 Games in jaren heeft uitgebracht. Een aanrader voor de gevorderde speelgroep die het moeras niet schuwt.
