Thessaloniki Review

Je zet je handelaar in de Haven van Thessaloniki en duwt daarmee de patriciër van je buurman een prieel verder. Hij vindt dat niet erg, want hij krijgt er een denarius voor. Jij krijgt een flinke lading waren omdat het prieel vol staat, maar om dezelfde reden houd je weinig actiepunten over. Zulke afwegingen maak je in elke beurt in deze Romeinse havenstad uit de vierde eeuw, waar alles draait om de schepen die elk moment kunnen uitvaren.

Thessaloniki is een strategisch handelsspel voor 1 tot 4 spelers van Daniele Tascini en Federico Pierlorenzi. Tascini maakte eerder onder meer Tzolk’in en Teotihuacan. De Nederlandse editie is van 999 Games, die het spel exclusief via de eigen webshop verkoopt. In deze review lees je hoe het spel eruitziet, hoe een beurt verloopt en voor welke spelers het een aanrader is.

Dit bericht op Instagram bekijken

Een bericht gedeeld door BRDGMZ (@brdgmz_)

Een havenstad in mozaïek

Het spel speelt zich af in de tijd van de Tetrarchie, toen vier keizers samen het Romeinse Rijk bestuurden en Thessaloniki een drukke handelshaven was. Je kruipt in de huid van een patriciër die met graan, olijven, druiven en vlees rijk en invloedrijk wil worden. Dat thema zit vooral in de waren. Zodra je ze bewerkt, wordt graan meel en worden druiven wijn. Olijven worden olijfolie en vlees wordt gezouten vlees. Die bewerkte waren zijn ook de enige die de meeste schepen aan boord nemen. Zout heeft een eigen rol. Je bewaart het in je kantoor naast je denarii, zodat je het nooit kwijtraakt als de belasting langskomt. Daarnaast mag je het voor bijna alles gebruiken als vervanger van een andere waar. Het spelregelboek vertelt er zelfs bij dat het soldij van de Romeinse soldaat, het salarium, zijn naam aan zout dankt.

Bij andere onderdelen ligt het thema er dunner overheen. Mozaïeken in je opslagruimte beschermen je waren tegen de belasting. Standbeelden naast het contractenaanbod bepalen welke contracten je mag pakken. Dat werkt prima als spelregel, al kun je je moeilijk voorstellen dat een Romeinse koopman zo zaken deed. De wagenrennen op het bijbord zijn vooral een spoor waarop je vooruitgaat om bonussen te verdienen. Je merkt dus dat Thessaloniki in de eerste plaats een economisch rekenspel is met een historisch decor.

Dat decor mag er wel zijn. Het speelbord is achthoekig en heeft zeven priëlen rond een binnenplaats waar de contracten liggen. De illustraties hebben de warme oker- en terracottatinten van Romeinse mozaïeken en op de doos zie je de stad zelf als een mozaïek op een gebogen muur. De waren zijn houten stukjes in vijf kleuren. Elke speler heeft een patriciër en twee handelaars. De schepen zijn kartonnen tegels in de vorm van een boot met vakjes in de kleur van de lading die ze verwachten. Langs het bijbord loopt een lang ovaal wagenspoor dat aan een renbaan doet denken. Alles bij elkaar neemt het spel een flink deel van je tafel in beslag. De Nederlandse kaarten hebben gelukkig tekst bij de symbolen, maar op het speelbord zelf moet je tientallen kleine icoontjes leren herkennen.

Spelmateriaal

• 1 speelbord
• 1 havenbord (uit 2 delen)
• 1 bijbord
• 4 spelerstableaus
• 30 categorie I-contracten
• 30 categorie II-contracten
• 1 festivalcontract
• 8 families
• 12 vraagtegels
• 24 schiptegels
• 1 festivalschiptegel
• 125 waren (25 graan, 25 vlees, 25 olijven, 25 druiven en 25 zout)
• 52 denarii
• 1 zouthandelaar (werker)
• 2 festivalherinneringstegels
• 8 overzichtskaarten
• 8 +OP-fiches
• 1 startspelersfiche
• Per spelerskleur 1 patriciër, 2 handelaars, 1 scoresteen, 1 wagensteen, 10 mozaïeken en 10 standbeelden
• Materiaal voor het solospel
• Spelregels en solospelregels

Opzet van het spel

1. Leg het speelbord in het midden van de tafel. Zet het havenbord in elkaar en leg het naast het speelbord. Leg het bijbord er ook bij.
2. Maak de contractenstapel. Schud het festivalcontract met 3 categorie II-contracten en leg die gedekt op het contractveld van het speelbord. Leg daar bij 2/3/4 spelers 8/13/18 categorie II-contracten op en daarna 11/16/21 categorie I-contracten. De overige categorie I-contracten gaan terug in de doos. De overige categorie II-contracten leg je als reservestapel naast het speelbord.
3. Leg op elk veld van het contractenaanbod een open contract van de stapel.
4. Maak de schepenstapel. Haal bij 2 spelers de schiptegels met 3+ uit het spel. Schud de festivalschiptegel met 3 schiptegels en leg daar bij 2/3/4 spelers 10/15/18 schiptegels op. Leg de bovenste 3 schepen open op de eerste drie plaatsen naast de stapel.
5. Sorteer de vraagtegels op stadssymbool en leg ze per stad als stapel op het bijbord, met de inactieve kant naar boven. Trek van elke stad de bovenste tegel, schud die en leg afhankelijk van het spelersaantal een aantal ervan met de actieve kant naar boven in het vraaggebied. De rest gaat terug op de stapels.
6. Leg alle waren en denarii als algemene voorraad op het bijbord. Leg afhankelijk van het spelersaantal een aantal denarii op het daarvoor bestemde gebied van het speelbord. Leg de festivalherinneringstegels en de +OP-fiches klaar.
7. Iedere speler kiest een kleur, neemt het bijbehorende materiaal en legt een spelerstableau voor zich neer.
   • Zet je scoresteen op 0 en je wagensteen op het startveld van het wagenspoor.
   • Zet een standbeeld boven het meest rechtse contractveld.
   • Leg een mozaïek op de meest linkse opslagruimte van je spelerstableau.
   • Leg je overige mozaïeken en standbeelden bij de waren van jouw kleur naast het bijbord.
8. De speler die het laatst een haven heeft bezocht, wordt startspeler. Trek een overzichtskaart en zet alle werkers op de aangegeven velden. Doen er minder dan 4 spelers mee, zet dan ook werkers van de ontbrekende kleuren neer. Zet daarna de zouthandelaar op zijn veld.
9. Leg zoveel families open als er spelers zijn plus 1. Te beginnen bij de laatste speler kiest iedereen tegen de klok in een familie. Je neemt de waren, mozaïeken, standbeelden en contracten die erop staan en legt de kaart omgedraaid naast je spelerstableau.

Hoe speel je Thessaloniki?

Je probeert aan het einde van het spel de meeste overwinningspunten te hebben. Een deel daarvan verdien je tijdens het spel met contracten en verkopen, maar een groot deel komt pas bij de eindtelling. Een potje bestaat uit een wisselend aantal ronden. In elke ronde doet iedere speler één beurt, met de klok mee en altijd in dezelfde volgorde.

In je beurt verplaats je eerst één van je werkers met de klok mee naar een volgend prieel. Een of twee stappen is gratis en voor drie stappen betaal je een denarius. Je patriciër verplaatsen kost niets, terwijl je voor een handelaar altijd een denarius betaalt. Je zet de werker op het meest rechtse lege veld van het prieel. Is het prieel vol, dan duw je de meest rechtse werker door naar het volgende prieel met een vrij veld. De eigenaar van die werker krijgt daarvoor een denarius, ook als jij dat zelf bent.

Daarna krijg je voor elke werker in dat prieel een onbewerkte waar in de kleur van die werker. Je eigen werker telt mee en de zouthandelaar levert zout. Hoe voller het prieel, hoe meer waren je dus krijgt. Tegelijk dekken die werkers de actiepunten af die op de velden staan, waardoor je in een vol prieel minder kunt doen. Met de actiepunten die zichtbaar blijven, voer je de acties van dat prieel uit. Heb je er een standbeeld staan, dan krijg je een actiepunt extra en eenmaal per beurt mag je er een kopen voor een denarius. Je krijgt ook de prieelbonus en de mozaïekbonus van elk prieel met jouw mozaïek waar je doorheen of naartoe ging. Tot slot voer je het zonsondergangseffect van het prieel uit, dat altijd verplicht is.

Elk prieel heeft zijn eigen acties. In het Officium haal je mozaïeken en leg je ze op het bord. In de Taberna doe je hetzelfde met standbeelden. Een mozaïek leg je op een prieel voor de mozaïekbonus, op de ingang van het wagenspoor om daar sneller vooruit te gaan, op een opslagruimte tegen de belasting of op een vraagtegel. Een standbeeld zet je op een prieel voor een extra actiepunt, naast het contractenaanbod of op een vraagtegel. In de Officina en de Mercatus bewerk je waren. In het Forum, de Legatio en de Mercatus vervul je contracten door de waren te betalen die erop staan. Een direct contract geeft meteen een beloning en een permanent contract geeft een effect dat de rest van het spel blijft gelden. In elk prieel mag je een actiepunt ook besteden om een contract uit het aanbod te pakken, maar alleen uit een deel waar je een standbeeld naast hebt staan.

De Haven draait om de schepen. Je kiest een schip en een kleur en verkoopt zoveel waren van die kleur als je wilt. Elke waar levert punten op, afhankelijk van de plaats van het schip op het havenbord. De meeste schepen accepteren alleen bewerkte waren en zout. Een waar moet bovendien op een vak van dezelfde kleur of op een meerkleurig vak. Zodra je eerste actiepunt in de Haven besteed is, mogen de andere spelers ook nog een keer verkopen. Vul je het laatste vak van een schip, dan claim je het meteen en krijg je de beloning die erop staat. Bij zonsondergang in de Haven en de Legatio gaan de schepen zeilen. Ze schuiven een plaats op en het meest rechtse schip vaart uit. De speler met de meeste waren van zijn eigen kleur aan boord claimt het. Bij een gelijke stand wint de speler die aan de beurt is. In de Haven volgt daarna de belasting. Iedereen legt dan alle onbewerkte waren af die niet door een mozaïek beschermd zijn.

Geclaimde schepen leveren aan het einde alleen punten op als je standbeelden of mozaïeken op vraagtegels van dezelfde stad hebt. Het aantal actieve vraagtegels en jouw mozaïeken bepalen hoeveel schepen per stad meetellen. Je standbeelden bepalen hoeveel punten elk schip waard is. Nieuwe vraagtegels komen erbij als je op het wagenspoor veld 5 of 14 bereikt. Op dat spoor ga je vooruit bij zonsondergang in de Officina en de Mercatus.

Het einde komt in zicht zodra twee van deze vier dingen gebeurd zijn. De denarii op het speciale gebied van het speelbord zijn op, de zevende vraagtegel ligt in het vraaggebied, het festivalcontract is getrokken of de festivalschiptegel is getrokken. Je maakt de ronde af en speelt nog één laatste ronde. Bij de eindtelling claim je eerst de schepen die nog in het aanbod liggen. Daarna scoor je je schepen per stad en je sets met verschillende legacysymbolen. Tot slot krijg je punten voor je standbeelden bij het contractenaanbod, je mozaïeken op je opslagruimten, je resterende bewerkte waren en zout en je overgebleven denarii.

Speel je alleen, dan neem je het op tegen de Collegiabot, een tegenstander die met eigen kaarten en vaste regels speelt.

De volledige speluitleg is terug te lezen in de spelregels.

Elke stap op het wiel telt

Thessaloniki speel je met 1 tot 4 spelers. Speel je met minder dan vier, dan zet je bij de opzet werkers van de ontbrekende kleuren op het bord. Die blijven staan tot iemand ze wegduwt, waardoor de priëlen ook met twee spelers vol raken en je die neutrale werkers waren ziet opleveren. De afweging tussen veel waren en veel actiepunten blijft daardoor bij elk spelersaantal overeind. Alleen spelen kan ook, tegen de Collegiabot van Dávid Turczi en Kacper Frydrykiewicz.

De doos noemt een speelduur van 90 tot 120 minuten. Bij je eerste potje met vier spelers kom je daar waarschijnlijk niet onder, omdat je in het begin bij elk prieel nakijkt wat de icoontjes betekenen. De leeftijdsindicatie van 14 jaar past daarbij. Een beurt zelf is overzichtelijk, want je volgt steeds dezelfde vier stappen en elk prieel heeft maar een of twee acties. Wat het spel lastig maakt, is de manier waarop alles aan elkaar vastzit. Schepen tellen pas als je de juiste vraagtegels hebt, vraagtegels komen er via het wagenspoor bij en op het wagenspoor ga je alleen in twee priëlen vooruit. Die keten moet je overzien voordat je een goed plan kunt maken. Meestal valt dat kwartje pas in je tweede potje, terwijl je eerste potje dan al punten gekost kan hebben.

Zodra je die samenhang ziet, wordt het spel een fijne planningspuzzel. Omdat je werkers alleen met de klok mee lopen, denk je een paar beurten vooruit. Je wilt bijvoorbeeld in de Officina je druiven bewerken om ze twee beurten later in de Haven op een schip te zetten. Daarvoor moet je patriciër wel op het juiste moment in de Haven belanden. Dat lukt alleen als niemand je net daarvoor een prieel verder duwt. Met drie werkers heb je gelukkig altijd een paar opties, al kost een handelaar steeds een denarius en heb je die ook nodig voor extra stappen en actiepunten. Je familie en de permanente contracten geven je daarbij een eigen richting, want ze maken bepaalde acties goedkoper of sterker.

Geluk speelt maar een kleine rol. De contracten die in het aanbod verschijnen en de volgorde van de schepen bepalen welke kansen er langskomen, maar alles ligt open en je kiest zelf wanneer je toeslaat. Het enige wat je niet ziet aankomen, is het moment waarop het festivalcontract of de festivalschiptegel tevoorschijn komt en het einde dichterbij brengt.

Waar het spel weinig geluk kent, is de interactie juist flink aanwezig. Je zit elkaar voortdurend in de weg zonder elkaar direct aan te vallen. Wegduwen kost je tegenspeler een beurt aan planning, maar levert hem wel een denarius op. Ga je in een prieel staan waar al werkers van anderen staan, dan profiteer je van hun waren. De schepen zijn het spannendste deel. Stel dat je drie bewerkte druiven op het meest rechtse schip hebt geladen en rekent op dat schip zodra het uitvaart. Dan gaat je tegenspeler naar de Legatio, verkoopt er net zoveel olijven bij en laat de schepen zeilen. Bij een gelijke stand wint de speler die aan de beurt is, dus jouw schip vaart met hem mee. Doordat iedereen in de Haven mag meeverkopen, zit je bovendien zelden lang stil terwijl een ander aan de beurt is.

De herspeelbaarheid zit in de vele kleine variabelen. Er zijn acht families met elk een eigen startpakket en vaardigheid. De overzichtskaarten geven steeds een andere beginopstelling van de werkers. Van de zestig contracten gebruik je er per potje maar een deel. De vraagtegels komen in een willekeurige volgorde op tafel, zodat de steden die het meest opleveren per potje verschillen.

Voor wie is dit spel?

Thessaloniki is bedoeld voor spelers die al wat zwaardere strategische spellen kennen en het leuk vinden om een paar beurten vooruit te rekenen. Heb je eerder een spel van Tascini gespeeld, dan herken je de opbouw met kleine acties die samen een groter plan vormen. Speel je vooral spellen als Catan of Ticket to Ride, dan is dit een flinke stap. Dat komt minder door de hoeveelheid regels dan door de vele onderdelen die op elkaar ingrijpen. Ben je bereid om je eerste potje als oefenpotje te zien, dan is het goed te doen.

Minder geschikt is het voor spelers die vooral van een verhaal of van directe confrontaties houden. Het thema blijft op de achtergrond en je botst vooral met elkaar via plaatsen op het bord en meerderheden op de schepen. Ook als je snel wilt beginnen, is dit niet het spel voor die avond, want de opzet en de uitleg kosten tijd.

Het ideale spelersaantal is drie of vier. Met meer spelers aan tafel wisselen de priëlen sneller van bezetting en worden de schepen spannender, terwijl de neutrale werkers het spel met twee spelers ook goed overeind houden.

Vergelijkbare spellen

Teotihuacan ligt het meest voor de hand. Dat spel is eveneens van Tascini en verscheen net als Thessaloniki bij Board&Dice. Je beweegt er werkers stap voor stap rond een bord en de kracht van een plek hangt af van de werkers die er al staan. Teotihuacan heeft meer losse onderdelen en een zwaarder gevoel, terwijl Thessaloniki zijn diepgang haalt uit de schepen en de vraagtegels. Concordia is een goed alternatief als je de Romeinse handel aanspreekt maar je liever een rustiger spel zoekt. Daar produceer en verhandel je ook goederen in het oude Rome, maar je stuurt je acties met kaarten en de regels zijn een stuk eenvoudiger. Tiletum van Tascini en Simone Luciani past erbij als je vooral van contracten en kleine combinaties houdt. Daar kies je dobbelstenen in plaats van een plek op een rondgang, maar het gevoel van veel kleine stappen die samen punten opleveren is vergelijkbaar.

Conclusie

Thessaloniki is een stevig handelsspel waarin elke verplaatsing een afweging is tussen waren en actiepunten. Die keuze houdt het spel van begin tot eind spannend, zeker omdat je tegenspelers je voortdurend wegduwen, meeverkopen en schepen voor je neus claimen. De samenhang tussen schepen, vraagtegels en het wagenspoor maakt het eerste potje pittig. Pas als je die doorziet, krijg je grip op je plannen. Het thema zit vooral in de waren en de schepen en de iconografie vraagt om wat aandacht. Houd je van planningsspellen met veel indirecte interactie, dan is Thessaloniki een aanrader om met drie of vier spelers vaker uit de kast te pakken.

Toegankelijkheid: ★★☆☆☆
De beurten zijn overzichtelijk, maar de samenhang tussen schepen, vraagtegels en wagenspoor maakt het eerste potje pittig.

Tactiek: ★★★★★
Je plant meerdere beurten vooruit en moet steeds kiezen tussen waren, actiepunten en de juiste plek op het bord.

Geluk: ★★☆☆☆
Alleen de volgorde van contracten en schepen ligt buiten je macht en alles wat telt ligt open op tafel.

Interactie: ★★★★☆
Door wegduwen, meeverkopen en meerderheden op schepen houd je voortdurend rekening met de anderen.

BRDGMZ ontving van de uitgever een recensie-exemplaar van Thessaloniki. Dit heeft geen invloed op ons oordeel. Lees er meer over in ons reviewbeleid.