Er staat opeens een tent op tafel. Een echte, driedimensionale circustent die tijdens het spel van plek naar plek reist en overal waar hij neerstrijkt de meeples doet toestromen. Dat is Carcassonne: Circus & Artiesten in een notendop, een uitbreiding die letterlijk hoogte brengt in het vlakke landschap van tegels.
Carcassonne: Circus & Artiesten is de tiende uitbreiding in de vernieuwde reeks van 999 Games, ontworpen door Klaus-Jürgen Wrede en geïllustreerd door Marcel Gröber. Het is de nieuwe versie van de oudere uitbreiding Het Circus. In deze review lees je hoe het reizende circus werkt, waarom je meeples gaat stapelen tot piramides en wat er is veranderd ten opzichte van de vorige editie.
Het spektakel komt naar de stad
Een reizend circus trekt door het land van Carcassonne en dat thema is verrassend letterlijk genomen. De rode circustent verhuist tijdens het spel van circusplek naar circusplek, artiesten klimmen op elkaars schouders en de circusdirectrice houdt vanaf de zijlijn toezicht op haar gezelschap.
Leuk detail is dat dit circus volledig op menselijk talent draait. Onder de tent liggen prestatiefiches met artiesten als de messenwerper, de vuurspuwer en de drakendanser, elk met een eigen puntenwaarde. Zelfs de vlo doet mee, al levert die maar 1 punt op. De waarde van het verborgen fiche blijft geheim tot de tent verder trekt.
Het materiaal is de ster van de show. De stoffige okerkleurige circusplekken en acrobatenplekken vallen mooi op tussen het groen op de tegels, de zes circusdirectrices zijn herkenbare meeples met een eigen silhouet en de tent zelf is simpelweg een blikvanger. Ook hier zit een riviertegel in de doos voor wie met De Rivier speelt.
Spelmateriaal
- 20 landtegels (gemarkeerd met een tentsymbool op de achterkant)
- 11 tegels met circusplek
- 8 tegels met acrobatenplek
- 1 riviertegel met circusplek
- 16 prestatiefiches (1 x vlo (1), 4 x jongleur (3), 5 x messenwerper (4), 3 x trapezewerker (5), 2 x vuurspuwer (6), 1 x drakendanser (7))
- 1 circustent
- 6 circusdirectrices
- 12 standaard meeples (2 per kleur)
Opzet van het spel
- Geef elke speler de circusdirectrice en de 2 extra meeples van zijn kleur.
- Schud de prestatiefiches en leg ze gedekt naast het speelveld als algemene voorraad.
- Speel je met de mini-uitbreiding De Rivier, schud dan de nieuwe riviertegel door de gewone riviertegels.
- Schud de overige nieuwe landtegels door de andere landtegels.
Hoe speel je Carcassonne: Circus & Artiesten?
Het doel en de beurtstructuur blijven ongewijzigd. De uitbreiding voegt drie elementen toe die om elkaar heen draaien.
Leg je een tegel met een circusplek, dan handel je eerst de gewone puntentelling af. Daarna leg je een willekeurig prestatiefiche gedekt op de circusplek en zet je de circustent erbovenop. Komt er later in het spel een nieuwe circusplek op tafel, dan verhuist de tent daarheen en wordt het fiche op de oude plek onthuld. Alle spelers scoren dan de waarde van het fiche voor elke eigen meeple die op die tegel of op een direct of diagonaal aangrenzende tegel staat. Niemand raakt daarbij een meeple kwijt. Bij de eindtelling wordt eerst het laatste fiche onder de tent gescoord.
De acrobatenplek geeft je een nieuwe optie in je beurt. In plaats van een gewone plaatsing mag je een meeple als acrobaat op zo’n plek zetten, ook wanneer je een tegel direct of diagonaal naast een acrobatenplek legt. Op elke plek passen drie acrobaten, desnoods van verschillende kleuren, waarbij de derde op de schouders van de andere twee klimt. Pas als de piramide compleet is, kun je scoren. In een latere beurt waarin je geen meeple plaatst, mag je één voltooide piramide waarderen waarin minstens één eigen meeple meedoet. Alle deelnemers krijgen dan 5 punten per eigen meeple en nemen ze terug. Bij de eindtelling levert elke eigen acrobaat 5 punten op, hoe hoog de piramide ook is gekomen.
De circusdirectrice ten slotte is een extra meeple die je op een weg, stad, klooster of weiland mag zetten. Ze telt mee als één gewone meeple, maar wanneer haar project wordt voltooid, krijg je 2 extra punten voor elke circusplek en acrobatenplek op haar tegel en de direct en diagonaal aangrenzende tegels.
De volledige speluitleg is terug te lezen in de spelregels. Of bekijk de video met uitleg hieronder.
Speleigenschappen
Deze uitbreiding beloont spelers die het hele bord lezen in plaats van alleen hun eigen projecten. De circusplekken zijn gedeelde kansen, want iedereen mag zijn meeples rond de tent verzamelen en profiteren wanneer het doek valt. Dat de waarde van het fiche geheim blijft, voegt een gokelement toe, al is de spreiding beperkt en weet je dat er altijd iets te halen valt. De acrobatenpiramides zorgen voor een curieuze vorm van samenwerking. Je bouwt letterlijk op de meeples van je tegenspelers, en wie de piramide afmaakt of op het juiste moment scoort, bepaalt wie er het meest van profiteert. De timing van dat waarderingsmoment is de tactische kern van de uitbreiding. De directrice voegt daar een plaatsingspuzzel aan toe die je beloont voor vooruitdenken.
Voor wie is dit spel?
Circus & Artiesten past bij spelers die Carcassonne al goed kennen en houden van creatieve manieren om punten te scoren. De losse regels zijn eenvoudig, maar de drie elementen grijpen net genoeg in elkaar zodat beginnende spelers even moeten schakelen. Families met kinderen zullen het stapelen van de acrobaten en de reizende tent geweldig vinden, waarmee dit naast uitbreiding 9 een van de meest speelse delen van de reeks is. Puristen die Carcassonne om de strakke gebiedspuzzel waarderen, moeten weten dat het circus een flinke dosis gezamenlijkheid en een vleugje geluk toevoegt. Dankzij de zes circusdirectrices speelt de uitbreiding met twee tot zes spelers, en juist met meer spelers wordt het gedrang rond de tent het leukst.
Oud versus nieuw: wat is er veranderd?
De voorganger van deze uitbreiding verscheen in 2017 als Het Circus en de kern is overeind gebleven. De reizende tent, de gedekte fiches, de stapelbare artiesten en de directeur die in de buurt van het spektakel extra punten verdient, werken vrijwel identiek. Wie de oude versie kent, stapt hier dus zonder moeite in.
Toch is er meer veranderd dan alleen de aankleding. De opvallendste ingreep is thematisch, want de dieren zijn uit het circus verdwenen. Waar vroeger olifant, tijger, beer, zeehond en aap onder de tent lagen, treden nu uitsluitend menselijke artiesten op. De puntenverdeling bleef daarbij exact gelijk, en de vlo van 1 punt is als enige act de verbouwing overleefd. Daarnaast is de circusdirecteur een circusdirectrice geworden. Er is ook een echt regelverschil. Vroeger mocht je een voltooide piramide zelfs waarderen als er geen enkele eigen acrobaat in stond, terwijl je nu minstens één eigen meeple in de piramide moet hebben. Tot slot bevat de nieuwe doos 12 extra standaard meeples en een riviertegel, die in de oude versie ontbraken, en zijn de tegels gelijkgetrokken met de stijl van de vernieuwde editie. Al met al is dit de meest getrouwe heruitgave in de reeks tot nu toe, met net genoeg verfijning om de nieuwe versie de betere van de twee te maken.
Conclusie
Een uitbreiding die je ziet, dat is misschien wel de beste omschrijving van dit tiende deel. De reizende tent en de acrobatenpiramides maken van elk potje een klein schouwspel, en daaronder zit een slim spel van timing en positionering verstopt. De gedeelde kansen rond het circus en de piramides halen spelers uit hun eigen bubbel. Het verborgen prestatiefiche brengt een bescheiden gokelement mee en wie puur op controle speelt, zal daaraan moeten wennen. Voor families en groepen die het spel al kennen en iets feestelijks zoeken, is dit circus een aanwinst die zijn entree meer dan waarmaakt.
