Je hebt drie koperstukken in je hand en toch koop je een Stadswijk die acht waard is. In Dominion: Keizerrijken mag dat, want het geld dat je mist, schrijf je op als schuld. Die schuld los je in je volgende beurten af en tot die tijd koop je niets. Zo voelt het een beetje alsof je keizer bent, met grote plannen en een schatkist die het nog niet helemaal bijhoudt.
Keizerrijken is de tiende uitbreiding op Dominion van Donald X. Vaccarino en verscheen in 2016. De Nederlandse editie is van 999 Games. Je hebt het basisspel nodig om ermee te spelen. In deze review lees je wat schuldfiches, gecombineerde stapels en bezienswaardigheden aan het spel veranderen en voor wie deze uitbreiding de moeite waard is.
Een keizer met een eigen salade
Het verhaal in de spelregels zet meteen de toon. Je koninkrijk is zo groot geworden dat het eigenlijk een keizerrijk is. Als keizer heb je recht op een betere stoel en mag je een salade naar jezelf vernoemen. Daar staan wel lange vergaderingen tegenover en een voedselproever die alles eerst moet proeven. Het basisspel opende al met zo’n knipoog, maar hier krijgt de wereld een duidelijk Romeins tintje. Je speelt kaarten als Gladiator, Legioensoldaat en Strijdwagenrace en je koopt een Villa. Op tafel liggen bezienswaardigheden als het Aquaduct, de Basiliek en de Triomfboog.
Dat thema blijft net als in het basisspel vooral decor, maar op een paar plekken sluit het mooi aan bij wat een kaart doet. Bij de Strijdwagenrace draaien jij en je linkerbuurman allebei de bovenste kaart van de trekstapel om en wint de duurste kaart. Bij de Gladiator laat je een kaart uit je hand zien en moet je linkerbuurman een exemplaar van dezelfde kaart tonen. Lukt hem dat niet, dan krijg je extra geld en vernietig je een Gladiator uit de voorraad, waardoor het Fortuin onder de Gladiators steeds dichterbij komt. Bij de Muur krijg je minpunten voor elke kaart boven de vijftien in je deck, wat goed past bij een keizer die zijn rijk niet eindeloos kan blijven uitbreiden.
De kaarten zien eruit zoals je van Dominion gewend bent. Ze zijn geschilderd door een hele groep illustratoren en hebben dezelfde vormgeving als de rest van de reeks, zodat je ze zonder problemen met je andere sets mengt. De bezienswaardigheden en gebeurtenissen liggen dwars op tafel en zijn door hun groene en grijze kader snel van de gewone kaarten te onderscheiden. Naast de kaarten zitten er 96 fiches in de doos. De overwinningspuntenfiches en de schuldfiches houd je in een algemene voorraad midden op tafel, zodat iedereen kan zien hoeveel punten en schuld er rondgaan.
Spelmateriaal
- 242 koninkrijkkaarten
- 10 exemplaren van 18 soorten: Archief, Boerenmarkt, Despoot, Forum, Geluksbrenger, Ingenieur, Kapitaal, Kasteelhovenier, Koninklijke smid, Kroon, Legioensoldaat, Offer, Stadswijk, Strijdwagenrace, Tempel, Tovenares, Villa en Wilde jacht
- 5 exemplaren van 10 soorten voor de gecombineerde stapels: Katapult en Rotsblokken, Kampement en Plunderen, Gladiator en Fortuin, Patriciër en Emporium, Kolonisten en Levendig dorp
- 12 Kastelen in 8 soorten
- 24 locatiekaarten
- 21 bezienswaardigheden
- 13 gebeurtenissen
- 56 overwinningspuntenfiches
- 40 schuldfiches
- Spelregels
Opzet van het spel
- Bouw het basisspel op zoals gewoonlijk, met de geldkaarten, overwinningskaarten, vloeken en de stapel vernietigde kaarten uit Dominion.
- Kies tien koninkrijkkaarten. Wil je ze willekeurig trekken, schud dan de locatiekaarten van Keizerrijken door die van de andere sets waarmee je speelt.
- Leg bij een gecombineerde stapel de vijf goedkopere kaarten op de vijf duurdere. Draai de onderste helft een kwartslag, zodat je ziet dat er nog een tweede kaart onder ligt.
- Speel je met de Kastelen, sorteer ze dan op kosten met het Bescheiden kasteel bovenop. Met twee spelers gebruik je één exemplaar van elk Kasteel, met meer spelers alle twaalf.
- Kies nul tot twee bezienswaardigheden en gebeurtenissen en leg ze open op tafel. De spelregels raden aan om er niet meer dan twee per potje te gebruiken.
- Leg op de bezienswaardigheden die erom vragen de aangegeven overwinningspuntenfiches. Bij een aantal is dat zes fiches per speler.
- Leg de overwinningspuntenfiches en schuldfiches als algemene voorraad binnen bereik van iedereen.
Voor je eerste potje stellen de spelregels de set “Rustige introductie” voor, met de Toren en de Bruiloft en daarnaast Kastelen, Strijdwagenrace, Stadswijk, Ingenieur, Boerenmarkt, Forum, Legioensoldaat, Patriciër/Emporium, Offer en Villa.
Hoe speel je Dominion: Keizerrijken?
Aan het doel verandert niets. Je bouwt tijdens het spel je eigen deck op en wie aan het einde de meeste overwinningspunten heeft, wint. De beurt verloopt nog steeds in drie fasen met acties, aankopen en opschonen. Keizerrijken voegt wel een aantal regels toe die je in bijna elk potje tegenkomt.
De grootste nieuwigheid is schuld. Op een aantal kaarten staat geen prijs in munten maar in schuld, te herkennen aan een rood zeshoekig symbool. Die kaarten mag je kopen zonder dat je het geld hebt. Je pakt dan het aangegeven aantal schuldfiches, bijvoorbeeld acht bij de Stadswijk. Zolang je schuldfiches voor je hebt liggen, mag je geen kaarten en geen gebeurtenissen kopen. In je aanschaffase betaal je één munt per fiche af, wat geen aanschaf kost. Zo kun je in een vroege beurt met weinig geld al een sterke kaart pakken, terwijl je de rekening daarna een of twee beurten voelt.
Vijf koninkrijkstapels bestaan uit twee verschillende kaarten. Bovenop liggen vijf goedkope kaarten en pas als die weg zijn, kun je de vijf duurdere kaarten eronder kopen. Koop je de Patriciërs op, dan maak je de weg vrij naar het Emporium. Dat geldt dan wel voor iedereen aan tafel. De Kastelen werken op dezelfde manier, alleen liggen daar acht verschillende kaarten in een vaste volgorde, van het Bescheiden kasteel tot het Koningskasteel.
Bezienswaardigheden koop je niet. Ze liggen vanaf het begin open op tafel en geven iedereen een extra manier om te scoren of juist een manier om punten te verliezen. Bij de Fontein krijg je 15 punten als je aan het einde minstens tien Koper hebt, terwijl het Wolvenhol je minpunten geeft voor elke kaart waarvan je maar één exemplaar hebt. Een aantal bezienswaardigheden begint met een voorraad overwinningspuntenfiches die je tijdens het spel kunt verdienen, zoals het Slagveld dat punten geeft voor elke overwinningskaart die je pakt.
Gebeurtenissen kende je misschien al uit Dominion: Avonturen. Ze liggen ook open op tafel en in plaats van een kaart kun je in je aanschaffase een gebeurtenis kopen. Dat kost een aanschaf en je voert meteen uit wat erop staat, zonder dat er een kaart in je deck komt. De Bruiloft geeft je bijvoorbeeld een overwinningspuntenfiche en een Goud. Met de Meevaller pak je drie Goud als je trekstapel en aflegstapel leeg zijn.
Verder zie je terugkerende onderdelen uit eerdere uitbreidingen. Er zijn duurzame kaarten zoals het Archief, waarvan het effect doorloopt in je volgende beurten. De Boerenmarkt, de Tempel en de Wilde jacht zijn kaarten van het type Verzamel, die bij elke keer spelen een overwinningspuntenfiche op hun eigen stapel leggen. Elke kaart heeft een eigen manier om die opgespaarde fiches te verzilveren. Bij de Tempel krijg je ze allemaal als je een Tempel koopt, bij de Wilde jacht als je hem speelt en ervoor kiest een Landgoed te pakken.
De volledige speluitleg is terug te lezen in de spelregels.
Rekenen met geld dat je nog niet hebt
Dominion speel je met deze uitbreiding nog steeds met twee tot vier spelers. Een potje duurt op de doos een half uur, maar met Keizerrijken duurt het in de praktijk vaak wat langer. Dat komt omdat er meer te overzien is. Voordat je je eerste kaart koopt, kijk je niet alleen naar de tien koninkrijkkaarten, maar ook naar de bezienswaardigheden en gebeurtenissen die meedoen. Die veranderen soms wat een goede aankoop is. Ligt de Fontein op tafel, dan wil je je Koper misschien juist houden, terwijl je in het basisspel vooral bezig bent om er zo snel mogelijk vanaf te komen.
Die extra laag maakt Keizerrijken een van de lastigere uitbreidingen. 999 Games geeft de doos een leeftijd van tien jaar en ouder, maar voor de regels heb je vooral ervaring met het basisspel nodig. Schuld leer je snel, terwijl het inschatten wanneer je een schuld kunt dragen een stuk lastiger is. Neem je in je derde beurt een Stadswijk met acht schuld, dan sla je misschien twee aankopen over. Kom je daarna in een beurt met drie actiekaarten in je hand, dan levert diezelfde Stadswijk je een flinke stapel extra kaarten op. Die afweging maakt het tactisch interessant. In de duurdere kaarten zoals de Despoot en de Koninklijke smid zit nog meer van dat soort rekenwerk.
Het geluk is niet groter dan in het basisspel. Je hangt nog steeds af van de volgorde waarin je kaarten uit je stapel komen, maar met een schone stapel en een paar trekkaarten heb je daar zelf veel invloed op. De Strijdwagenrace en de Gladiator voegen wel een klein kansmoment toe, omdat je niet weet welke kaart je buurman omdraait.
De interactie zit vooral in de race om dezelfde punten. Een Tempelstapel waar al vijf fiches op liggen, is voor iedereen aantrekkelijk. Koop je als eerste een Tempel, dan neem je ze allemaal mee en blijft er voor de rest niets over. Bij de gecombineerde stapels let je goed op wie de bovenste kaarten opkoopt, want daarmee bepaal je mee wanneer het Fortuin of het Emporium beschikbaar komt. Daarnaast zijn er aanvallen zoals de Legioensoldaat en de Tovenares, die de eerste actiekaart van je tegenspelers in hun volgende beurt minder sterk maakt.
De herspeelbaarheid is enorm. Met 24 nieuwe koninkrijkstapels, 21 bezienswaardigheden en 13 gebeurtenissen speel je zelden twee keer hetzelfde potje. Alle kaarten zijn zonder problemen te mengen met je andere sets. Vooral de bezienswaardigheden geven elk potje een eigen doel, waardoor je zelfs een bekende combinatie van koninkrijkkaarten weer anders gaat spelen.
Pas als je het basisspel kent
Keizerrijken is gemaakt voor spelers die Dominion al een tijdje spelen en weten hoe ze een deck opbouwen. Als je het basisspel nog maar een paar keer op tafel hebt gehad, kun je beter eerst Intrige of Hijs de Zeilen! proberen. Bij die uitbreidingen hoef je minder regels tegelijk te onthouden. Ken je het spel goed en heb je het idee dat je alle combinaties uit het basisspel wel gezien hebt, dan geeft deze uitbreiding je juist de nieuwe puzzel die je zoekt.
Voor een gezin met kinderen die net met Dominion begonnen zijn, is het waarschijnlijk te veel. Schuld, gecombineerde stapels, Kastelen, bezienswaardigheden en gebeurtenissen komen dan allemaal tegelijk op tafel. Dat leidt sneller tot vragen dan tot spelplezier. In een vaste spelgroep die al vaak Dominion speelt, komt de uitbreiding het beste tot zijn recht. Met drie spelers heb je genoeg strijd om de fiches op de stapels, terwijl de beurten nog vlot rondgaan.
Keizerrijken naast het basisspel en de reeks
Vergeleken met het basisspel draait Keizerrijken vooral om grotere beurten en meer manieren om te scoren. In het basisspel koop je vooral Provincies en wint de speler die zijn deck het snelst op orde heeft. Met Keizerrijken kun je punten halen met fiches, met Kastelen of met een bezienswaardigheid die precies past bij hoe jij speelt. De kaarten zijn ook sterker dan in het basisspel. Een Kroon speelt een actiekaart of een geldkaart twee keer en de Villa brengt je na het kopen meteen terug naar je actiefase, waardoor je beurten veel langer kunnen duren.
Binnen de reeks ligt Keizerrijken het dichtst bij Dominion: Welvaart. Daar speel je ook met overwinningspuntenfiches en dure kaarten. De spelregels van Keizerrijken geven zelfs voorbeeldsets waarin je beide uitbreidingen met Platina en Kolonie combineert. Van Dominion: Avonturen komen de gebeurtenissen terug, dus als je die uitbreiding kent, ben je al een deel van de nieuwe regels de baas.
Conclusie
Dominion: Keizerrijken is een uitbreiding die het basisspel flink verandert. Met schuld koop je sterke kaarten voordat je het geld hebt, terwijl de bezienswaardigheden je elk potje een ander doel geven. Daardoor ga je zelfs kaarten die je al kent anders inzetten. Het Romeinse thema is een leuke afwisseling, al blijft het net als in het basisspel vooral decor. Daar staat tegenover dat het een van de lastigere uitbreidingen in de reeks is en dat een potje door alle extra regels wat langer duurt. Voor spelers die Dominion al goed kennen en meer uitdaging zoeken, is Keizerrijken een aanrader. Ben je nog maar net begonnen, kies dan eerst voor een eenvoudigere uitbreiding.
Toegankelijkheid: ★★★☆☆ Je hebt goede kennis van het basisspel nodig en er komen veel nieuwe regels tegelijk bij.
Tactiek: ★★★★★ Schuld en bezienswaardigheden zetten je voor afwegingen die je in het basisspel niet maakt.
Geluk: ★★☆☆☆ De volgorde van je kaarten speelt mee, maar met een goed deck heb je daar veel invloed op.
Interactie: ★★★☆☆ Je strijdt om dezelfde fiches en stapels en krijgt af en toe een aanval te verwerken.
BRDGMZ ontving van de uitgever een recensie-exemplaar van Dominion: Keizerrijken. Dit heeft geen invloed op ons oordeel. Lees er meer over in ons reviewbeleid.
