Op het slagveld gaf een Japanse veldheer zijn bevelen met een gunsen, een ijzeren oorlogswaaier die boven het strijdgewoel uit te zien was. In Gunsen: The Battle for Toshi Ranbo krijg jij die waaier in handen. Zeven grote clans trekken op naar de omstreden burcht Toshi Ranbo en elk waaiertje dat je op het spelbord legt, brengt jouw clan een stap dichter bij de zege.
Gunsen is een gebiedsbeheerspel voor twee tot zes spelers, bedacht door Ben Rosset en Matthew O’Malley en uitgegeven door Office Dog en in Nederland en Vlaanderen door Asmodee. Het speelt zich af in Rokugan, de wereld van Legend of the Five Rings. In deze review lees je hoe een beurt verloopt en hoe speciale dobbelstenen een gevecht beslissen. Je leest ook bij welke spelers dit samoeraispel het best tot zijn recht komt.
Rokugan in zeven kleuren
Rokugan is een fantasievariant van feodaal Japan, waar grote clans al tientallen jaren om macht en eer strijden in kaartspellen, rollenspellen en romans. Gunsen zet je midden in dat conflict. Elke clan heeft een eigen kleur en een eigen opbergdoosje. Daarin zitten vijftien plastic troepen in de clankleur en twaalf clankaarten met helden, gebouwen, tactieken en doelen. Met die kaarten krijgt elke clan een eigen gezicht. Bij de Crab staat bijvoorbeeld Hida O-Ushi klaar, die haar troepen zwaarder laat meetellen zodra ze in de minderheid zijn. Dat past bij een clan die bekendstaat om zijn koppige verdediging.
Buiten de clans zit het thema vooral in de burcht zelf. Toshi Ranbo ligt als aparte tegel in het midden van het bord en laat zich niet zomaar innemen, want de eerste clan die er binnentrekt heeft minstens vijf kracht nodig. Zit je er eenmaal, dan verdedig je de burcht met extra kracht en een extra harnas. Zo speelt Toshi Ranbo echt als een vesting die je eerst moet bestormen en daarna moet vasthouden.
Bij de orderkaarten waar je elke beurt mee werkt, raakt het thema meer op de achtergrond. Dat zijn gekleurde kaarten met symbolen voor grondstoffen, beweging en gevechtsvoordelen, die je vooral leest als bouwstenen voor je eigen clanbord. Dat stoort niet, omdat de clans en de strijd om de burcht genoeg sfeer meebrengen. Toch moet je het verhaal er bij die kaarten zelf bij denken.
Visueel zit het goed. Het spelbord is van de hand van Francesca Baerald en lijkt op een oude Japanse landkaart in zachte waterverf, met heiligdommen, wachttorens en dorpjes op de zeshoeken. De helden en tactiekkaarten dragen illustraties uit het archief van Legend of the Five Rings, waaraan tientallen tekenaars hebben gewerkt. De helden zelf staan als standaardjes met hun portret op het bord, zodat je meteen ziet welke held bij welk leger hoort.
Een aandachtspunt is de symbooltaal. Op de clanborden en kaarten staan veel icoontjes en een deel daarvan heeft een rode achtergrond. Die rode symbolen tellen alleen tijdens een gevecht en doen niets als je een kolom activeert. Dat onderscheid zoek je het eerste potje een paar keer op, al zit het daarna snel in je hoofd.
Spelmateriaal
- 1 spelbord (één kant voor 2 tot 3 spelers, één kant voor 4 tot 6 spelers)
- 1 tegel Toshi Ranbo
- 3 heiligdomtegels
- 3 wachttorentegels
- 4 verbeteringstegels (armory, recruit, influence en expand)
- 1 gevechtsbord
- 6 gevechtsmarkers (3 rood voor de aanvaller, 3 blauw voor de verdediger)
- 6 gevechtsdobbelstenen
- 76 orderkaarten
- 12 dorpsfiches (3 keer troep, koku, invloed en hout)
- 30 kokufiches
- 30 houtfiches
- 30 invloedfiches
- 7 clanborden
- Per clan (zeven keer):
- 1 opbergdoos
- 12 clankaarten (3 helden, 2 tactieken, 3 doelen, 2 speciale orders en 2 gebouwen)
- 3 heldenstandaardjes
- 2 gebouwtegels (een uniek gebouw en een kamp)
- 1 forttegel
- 7 prestatiemarkers in de vorm van een waaier
- 15 troepen
- Neutraal materiaal:
- 1 opbergdoos
- 13 neutrale tactiekkaarten
- 3 kaarten met huurlinghelden
- 3 standaardjes voor de huurlinghelden
- Spelregelboek
Opzet van het spel
- Leg het spelbord in het midden met de kant voor jullie spelersaantal naar boven.
- Leg de koku, het hout en de invloed als algemene voorraad naast het bord. Leg de gevechtsdobbelstenen, de gevechtsmarkers en het gevechtsbord daarbij.
- Leg de drie huurlinghelden met hun standaardjes naast het bord.
- Leg de tegel van Toshi Ranbo met de onbezette kant naar boven op het middelste veld en leg de verbeteringstegel expand erop.
- Plaats de wachttorens en heiligdommen op de aangegeven velden. Met twee of drie spelers gebruik je twee wachttorens en twee willekeurige heiligdommen. Met vier tot zes spelers gebruik je ze alle drie. Leg op elk heiligdom de bijpassende verbeteringstegel.
- Leg op elk dorpsveld een willekeurig dorpsfiche met de beloning naar beneden. Dat zijn er zeven met twee of drie spelers en tien met vier tot zes spelers.
- Stel de orderstapel samen. Speel je met vier of minder spelers, haal dan de kaarten met de markering 5/6 eruit. Schud de stapel en leg vijf kaarten open in een rij.
- Kies een startspeler. Met de klok mee kiest iedereen een clan en neemt het bijbehorende materiaal. Je fort leg je op de fortplek die het dichtst bij je ligt.
- Neem je startgrondstoffen en zet troepen op je fort volgens de spelersvolgorde:
- Speler 1: 3 koku, 1 hout en 1 invloed, 3 troepen op je fort
- Speler 2: 4 koku, 1 hout en 1 invloed, 3 troepen op je fort
- Speler 3: 4 koku, 1 hout en 1 invloed, 4 troepen op je fort
- Speler 4: 4 koku, 2 hout en 1 invloed, 4 troepen op je fort
- Speler 5: 4 koku, 2 hout en 1 invloed, 5 troepen op je fort
- Speler 6: 4 koku, 2 hout en 2 invloed, 5 troepen op je fort
- Zet je overige troepen op je clanbord.
- Schud de neutrale tactiekkaarten en geef iedereen er twee gesloten. De rest gaat terug in de doos.
Hoe speel je Gunsen: The Battle for Toshi Ranbo?
Je speelt Gunsen om als eerste zeven prestaties te halen. Elke prestatie markeer je met een waaiertje op de prestatierij onder het spelbord. Een deel daarvan haal je met geweld, zoals een gevecht winnen als aanvaller of Toshi Ranbo veroveren. Andere prestaties komen uit de opbouw van je clan. Je bouwt bijvoorbeeld je twee gebouwen, koopt drie tactieken of gebruikt alle drie de adellijke acties. Daarnaast tellen twee heiligdommen tegelijk bezetten en drie dorpsfiches verzamelen mee. Twee clandoelen halen levert elk een prestatie op, net als een tweede gewonnen aanval. Behaalde prestaties raak je nooit meer kwijt, met één uitzondering. Voor het vasthouden van Toshi Ranbo krijg je een extra waaier, maar die gaat terug naar je clanbord zodra je leger uit de burcht verdreven is.
Een beurt draait om de rij van vijf open orderkaarten. Je kiest er één en betaalt meteen de kosten als de kaart die heeft. Daarna leg je die kaart open boven de kolom van je clanbord met dezelfde kleur en activeer je die kolom van boven naar beneden. Dat is de kern van het spel, want elke kaart die je eerder in die kolom legde, doet dan opnieuw mee. Zo groeit elke kolom tijdens het potje uit tot een steeds sterkere reeks acties.
Elk van de vier kolommen heeft een eigen rol. De blauwe kolom (armory) bepaalt hoe goed je vecht en geeft je een beweging, die je met koku kunt uitbreiden. Met de gele kolom (recruit) breng je nieuwe troepen in het spel en beweeg je ook, waarbij extra stappen je invloed kosten. De paarse kolom (influence) levert invloed en een beweging op. Extra stappen betaal je daar met hout. De bruine kolom (expand) is je economie, want daar krijg je hout of koku en koop je je gebouwen en tactieken. Veel orderkaarten bevatten daarnaast symbolen met een rode achtergrond, die pas iets doen zodra je in een gevecht belandt.
In plaats van een kolom te activeren, kun je een gekozen orderkaart ook gesloten op een van je drie adellijke acties leggen. Je betaalt dan één, twee of drie invloed. Voor één invloed pak je een tweede orderkaart, die je in een kolom naar keuze legt en activeert. Voor twee invloed haal je een held van je clan op het bord en activeer je een kolom naar keuze. Voor drie invloed krijg je een van je twee speciale orders, die je bovenaan de bijbehorende kolom legt en meteen activeert. Elke adellijke actie kun je één keer per potje gebruiken.
Met elke beweging verplaats je een leger naar een aangrenzend veld. Je mag legers splitsen en samenvoegen, maar er staan nooit meer dan vijf troepen van één clan op hetzelfde veld. Alleen je fort en je kamp vormen daarop een uitzondering. Voor één invloed spring je vlak voor of na een beweging tussen je fort en de wachttorens heen en weer. Heiligdommen, dorpen en de burcht leveren pas iets op aan het eind van je beurt. Bezet je dan een heiligdom, dan neem je de bijbehorende verbeteringstegel en leg je die over de gedrukte acties van de kolom met dezelfde kleur. Een dorp levert een troep of een grondstof op en het fiche gaat naar je clanbord. Om Toshi Ranbo als eerste binnen te vallen, heb je een leger met minstens vijf kracht nodig. De clan die de burcht bezet, krijgt de verbeteringstegel voor de bruine kolom en verdedigt met een extra kracht en een extra harnas.
Een gevecht begint zodra je leger een veld met vijandelijke troepen binnenloopt. Al je beweging stopt dan, al maak je de rest van je kolom nog wel af. Beide spelers tellen eerst hun kracht, bloed en harnas. Elke troep levert één kracht op en daar komen de symbolen bij van helden op dat veld, orderkaarten op je clanbord, tactieken en gebouwen. Daarna dobbelt de verdediger als eerste en volgt de aanvaller. Standaard werp je drie dobbelstenen en houd je er twee, maar met extra werp-, herwerp- en houdsymbolen krijg je meer grip op de uitkomst. Elk bloedsymbool doodt een vijandelijke troep en elk harnas houdt een dode tegen. Pas daarna vergelijk je de totale kracht. Heeft de aanvaller evenveel of meer kracht en nog minstens één troep over, dan verovert hij het veld en krijgt hij een prestatie. Wint de verdediger, dan moet de aanvaller zich terugtrekken, maar levert die overwinning de verdediger geen prestatie op. De verliezer trekt zich terug naar zijn fort of een eigen gebouw en de winnaar steelt een dorpsfiche van hem.
Aan het eind van je beurt claim je heiligdommen, dorpen en de burcht. Heeft iemand dan minder dan drie troepen op het bord, dan zet die speler nieuwe troepen in zijn fort tot hij er weer drie heeft. Daarna vul je de orderrij aan tot vijf kaarten.
Wat de clans onderscheidt, zit in hun twaalf eigen kaarten. Je hebt drie helden met elk een eigen vaardigheid, twee tactieken, twee speciale orders en twee gebouwen. Eén van die gebouwen is uniek voor jouw clan en het andere is een kamp waar je onbeperkt troepen kwijt kunt. Je drie clandoelen geven aan welke opstellingen op het bord jouw clan een prestatie opleveren. Gebouwen kun je wel kwijtraken, want een tegenstander die het veld bezet, neemt ook de voordelen over.
De volledige speluitleg is terug te lezen in de spelregels. Of bekijk de video met speluitleg hieronder.
Elke kaart vecht opnieuw mee
Met twee tot zes spelers bestrijkt Gunsen een flinke spreiding en het dubbelzijdige spelbord houdt daar rekening mee. Met twee of drie spelers speel je op een kleinere kaart met twee heiligdommen en twee wachttorens, waardoor je elkaar snel tegenkomt. De grote kant voor vier tot zes spelers geeft meer ruimte, maar daar loeren ook meer clans op dezelfde burcht. De doos noemt een speelduur van 45 tot 90 minuten. Die marge is ruim en dat klopt, omdat het spelersaantal en de ervaring aan tafel veel uitmaken.
Dat een potje vlot doorloopt, komt vooral door de korte beurten. Je kiest één kaart en voert één kolom uit, dus het wachten blijft beperkt, ook aan een volle tafel. Bij gevechten ligt dat anders, want dan kijkt iedereen mee terwijl twee spelers dobbelen en rekenen. Dat meekijken is meteen de spannendste kant van het spel, omdat iedere uitkomst de verhoudingen op het bord kan verschuiven.
Office Dog geeft een minimumleeftijd van 14 jaar op. Die grens heeft minder te maken met moeilijke regels dan met de hoeveelheid kleine afspraken. De basis van een beurt leg je in een paar minuten uit. Daarna volgen nog het maximum van vijf troepen per veld en de sprong via de wachttorens. Ook de rode gevechtssymbolen en de regel dat een winnende verdediger geen prestatie krijgt, moet je onthouden. Heb je al eens een gebiedsbeheerspel gespeeld, dan heb je die afspraken na een potje wel te pakken. Voor nieuwkomers in het genre vraagt het eerste potje wel om wat oplettendheid.
Na dat eerste potje komen de interessante keuzes vanzelf boven. Die draaien bijna altijd om de vraag welke kolom je deze beurt versterkt. Een kaart die je nu in de blauwe kolom legt, maakt je in elk volgend gevecht sterker. Diezelfde kaart had in de bruine kolom ook je economie kunnen opstuwen. Omdat de orderrij voor iedereen dezelfde is, let je bovendien op wat je tegenspelers nodig hebben. Een kaart wegpakken die je buurman goed kan gebruiken, is soms net zo waardevol als een kaart die jou helpt. De zeven prestaties maken het nog tactischer, want je kiest zelf welke je najaagt. De ene clan bouwt rustig aan gebouwen, tactieken en dorpen, terwijl de andere vroeg de aanval kiest.
Bij die aanvallen speelt geluk mee. De geluksfactor met het dobbelen is duidelijk aanwezig, want één worp met dubbel bloed kan een gelijkopgaand gevecht beslissen. Je hebt er wel invloed op. Met een goed uitgebouwde blauwe kolom werp je meer dobbelstenen, mag je opnieuw gooien en houd je er meer over. Een sterke clan wint daardoor vaker, al blijft een verrassende uitslag altijd mogelijk. Buiten de gevechten speelt geluk een kleinere rol, bijvoorbeeld bij welke kaarten in de orderrij verschijnen of welke beloning onder een dorpsfiche ligt.
Die gevechten zorgen meteen voor de meeste interactie. Alleen de aanvaller verdient met een gewonnen gevecht een prestatie, waardoor afwachten weinig oplevert en je echt over de grens moet. Daarbij kun je elkaar de verbeteringstegels van de heiligdommen afpakken, gebouwen van een ander overnemen en dorpsfiches stelen. Toshi Ranbo werkt als een magneet. Bezit je de burcht, dan sta je een extra prestatie voor en dat merkt de rest van de tafel meteen. Omdat behaalde prestaties verder blijven staan, moet je wel goed in de gaten houden wie dicht bij de zeven zit. Het spel kan namelijk eindigen in een beurt waarin iemand ineens twee prestaties tegelijk binnenhaalt.
Na zo’n slotbeurt wil je meestal meteen met een andere clan opnieuw beginnen. Daar biedt de doos genoeg ruimte voor. De zeven clans spelen elk anders door hun helden, gebouwen en doelen. De heiligdommen, dorpsfiches en orderkaarten liggen elk potje anders. Ook de combinatie van clans aan tafel verandert hoe een potje verloopt, omdat de ene clan sterker aanvalt en de andere juist beter verdedigt.
Voor wie is dit spel?
Gunsen is het meest geschikt als je van conflict op een spelbord houdt, maar geen hele avond aan één oorlogsspel wilt besteden. Je bouwt je clan op zoals in een engine builder en gebruikt die kracht vervolgens op het slagveld. Spelers die al een paar moderne bordspellen kennen, voelen zich hier snel thuis. Ken je de wereld van Legend of the Five Rings, dan herken je de clans en helden. Noodzakelijk is die voorkennis niet, want het spel legt geen achtergrondverhaal op.
Hou je er niet van dat iemand jouw zorgvuldig opgebouwde positie in één beurt omverwerpt, dan is dit spel minder geschikt. Aanvallen hoort bij de kern en je kunt er niet omheen. Ook als je een zwaar oorlogsspel zoekt met diepe strategie op lange termijn, kom je hier niet helemaal aan je trekken, omdat een potje daarvoor te kort en te direct is.
Het ideale spelersaantal ligt rond de drie of vier. Dan is er genoeg strijd om de heiligdommen en de burcht, terwijl de tijd tussen je beurten kort blijft. Met vijf of zes spelers wordt het bord drukker en chaotischer, wat leuk is in een groep die van wat tumult houdt. Met twee spelers werkt het ook, al speelt het spel dan meer als een rechtstreeks duel.
Conclusie
Gunsen: The Battle for Toshi Ranbo brengt gebiedsbeheer en het opbouwen van je eigen clan samen in een spel dat binnen ongeveer een uur klaar is. De vondst dat elke kaart in een kolom blijft liggen en telkens opnieuw meedoet, maakt elke keuze zinvol en laat je clan zichtbaar groeien. Gevechten zijn spannend en door het werpen, herwerpen en houden van dobbelstenen heb je de uitkomst deels zelf in de hand. De symbooltaal vraagt om wat oefening en het dobbelen kan een gevecht soms onverwacht laten kantelen. Zoek je een vlot conflictspel met veel interactie en zeven clans die elk anders spelen, dan is Gunsen zeker een aanrader.
Toegankelijkheid: ★★★☆☆
De basis leg je snel uit, maar de symbolen en kleine afspraken vragen het eerste potje om aandacht.
Tactiek: ★★★★☆
Elke kaart die je in een kolom legt, bepaalt de rest van je potje mee.
Geluk: ★★★☆☆
De dobbelstenen beslissen gevechten mee, al stuur je de worp bij met herwerpen en houden.
Interactie: ★★★★★
Je vecht om velden, heiligdommen, dorpen en de burcht en pakt elkaar voortdurend iets af.
BRDGMZ ontving van de uitgever een recensie-exemplaar van Gunsen: The Battle for Toshi Ranbo. Dit heeft geen invloed op ons oordeel. Lees er meer over in ons reviewbeleid.
