Schadenfreude Review

Avatar foto
Koop Spel

Een gemeen slagenspel waarin de op één na hoogste kaart wint, voor beginnende en doorgewinterde kaartspelers

Op het kasteel van Schadenfreude klimmen de bewoners over elkaar heen om zo hoog mogelijk in de toren te komen. Hoe hoger je staat, hoe meer aanzien je hebt. Zet je één stap te veel, dan val je over de kantelen in de gracht vol krokodillen. Je medespelers kijken dan toe met precies het gevoel waar het spel naar vernoemd is.

Schadenfreude is een slagenspel voor drie tot vijf spelers van de Japanse ontwerper Yoshiharu Nakahara, die onder de naam ctr werkt. Het spel verscheen eerder in een kleine oplage en is nu opnieuw uitgebracht door Office Dog, met illustraties van Weberson Santiago. Een Nederlandse editie is er niet, maar op de kaarten staan alleen getallen. In deze review lees je hoe één omgedraaide regel door het hele spel loopt en waarom het zo leuk is om een ander te veel punten toe te spelen.

Hofpersoneel met losse handjes

Als bewoner van het kasteel schakel je het personeel in om je rivalen van de toren te werken. Dat personeel zie je terug op de kaarten, want elke kleur heeft een eigen figuur. Zo roert de kok in een dampende ketel en wacht de beul met zijn bijl naast het hakblok, terwijl de nar in bonte kleuren over de twee bijzondere kaarten danst. Tijdens het spelen denk je weinig aan dat hofpersoneel, omdat je vooral naar de getallen kijkt. Toch is het thema meer dan versiering. De naam beschrijft precies wat er tijdens het spelen gebeurt, want het grootste plezier haal je uit het moment waarop je iemand punten toespeelt die hij liever niet had gehad.

Weberson Santiago tekende de figuren in een donkere, ruwe stijl met verzadigde kleuren op een zwarte rand. Dat past goed bij het zwarte randje aan de humor van het spel. Het scorebord is een hoge kasteeltoren waarop het scorespoor van 1 tot en met 40 heen en weer naar boven loopt. Onderaan ligt een draak te slapen en naast de toren wacht een krokodil in het water bij het vakje 41+. Je ziet dus in één oogopslag hoe dicht iedereen bij de rand staat en wat er gebeurt als je eroverheen gaat. In de oorspronkelijke editie hield je de score nog bij met een paar kaarten, dus deze toren is een flinke verbetering.

De vijf houten scorefiches zijn bedrukt met een ridder, een viking, een koningin, een boogschutter en een heks. Elke speler krijgt een overzichtskaart in dezelfde kleur, met op de voor- en achterkant de kaartverdeling voor het spelersaantal waarmee je speelt. Elke kleur heeft naast een getal ook een eigen symbool, zodat je de kleuren niet alleen op kleur hoeft te herkennen. De doos is smal en hoog. Hij is groter dan nodig voor een stapel kaarten, maar neemt in de kast weinig ruimte in en past nog makkelijk in een tas.

Spelmateriaal

  • 50 speelkaarten (vier kleuren met de waarden -3 tot en met 9, plus twee narkaarten met de waarde 0 en 10)
  • 5 overzichtskaarten
  • 1 scorebord (de kasteeltoren)
  • 5 houten scorefiches
  • Spelregels

Opzet van het spel

  1. Leg het scorebord midden op tafel.
  2. Iedere speler kiest een scorefiche en zet die naast het scorebord.
  3. Iedere speler pakt de overzichtskaart in de kleur van zijn scorefiche en legt die met de juiste kant voor het spelersaantal naar boven.
  4. Schud de kaarten en deel ze uit volgens het spelersaantal:
    • Vijf spelers: gebruik alle 50 kaarten en geef iedereen 10 kaarten.
    • Vier spelers: gebruik alle 50 kaarten en geef iedereen 12 kaarten. Leg de twee overgebleven kaarten gedekt opzij.
    • Drie spelers: haal eerst de -2, -1 en 9 van elke kleur uit het spel. Schud de overige 38 kaarten en geef iedereen 12 kaarten. Leg de twee overgebleven kaarten gedekt opzij.
  5. De speler die het laatst om het ongeluk van een ander heeft gelachen, begint. Je kunt de startspeler ook willekeurig kiezen.

Hoe speel je Schadenfreude?

Je wilt aan het einde van het spel zo dicht mogelijk bij 40 punten staan zonder eroverheen te gaan. Die punten verzamel je door slagen te winnen, in een reeks rondes waarvan je vooraf niet weet hoeveel het er worden. Een slagenspel (in het Engels trick-taking) werkt zo dat iedereen om de beurt één kaart speelt en één speler die kaarten wint.

De startspeler speelt een kaart naar keuze uit zijn hand. Daarna volgen de anderen met de klok mee en moeten ze dezelfde kleur spelen als ze die hebben. Heb je die kleur niet, dan mag je elke kaart spelen. Zodra iedereen een kaart heeft gelegd, kijk je naar de kaarten in de gevraagde kleur. De speler met de op één na hoogste kaart in die kleur wint de slag. Ligt er maar één kaart in de gevraagde kleur, dan wint die kaart. De winnaar begint de volgende slag.

De twee narkaarten (Jester) met de waarde 0 en 10 tellen altijd mee als de gevraagde kleur. Je mag ze in elke slag spelen, ook als je de gevraagde kleur hebt, maar je bent nooit verplicht om ze te spelen. Begint iemand een slag met een narkaart, dan bepaalt de eerste gewone kaart die daarna valt welke kleur er gevraagd wordt.

Win je een slag, dan neem je alleen de kaart die je zelf speelde en alle kaarten die niet in de gevraagde kleur waren, met uitzondering van de narkaarten. Die kaarten leg je open voor je neer. De rest gaat naar de aflegstapel. Krijg je zo een kaart met een waarde die al voor je ligt, dan gaan beide kaarten weg. Win je in één slag drie kaarten met dezelfde waarde, dan gaan er twee weg en houd je er één. Je kunt dus nooit twee kaarten met dezelfde waarde voor je hebben liggen.

Als alle kaarten gespeeld zijn, telt iedereen de waarden van zijn kaarten op en verschuift zijn scorefiche met dat aantal. Bij positieve punten ga je omhoog en bij negatieve punten ga je terug, al zak je nooit onder 0. Staat niemand boven de 40, dan schud je alle kaarten en deel je een nieuwe ronde. De speler met de laagste score begint die ronde. Hebben meerdere spelers de laagste score, dan sla je die over en begint de speler met de score daarboven.

Komt iemand boven de 40 punten, dan valt die speler van de toren en eindigt het spel. Spelers met meer dan 40 punten kunnen niet winnen. De speler met de hoogste score van 40 of minder wint. Delen meerdere spelers die hoogste score, dan vallen ze allemaal af en wint de speler met de score daaronder, waardoor het kan gebeuren dat niemand wint. Gaat iedereen in dezelfde ronde over de 40, dan wint de speler met de hoogste score.

De volledige speluitleg is terug te lezen in de spelregels.

Cadeautjes die niemand wil hebben

Schadenfreude speel je met drie tot vijf spelers en elk van die aantallen werkt goed. Met drie spelers haal je per kleur een paar kaarten uit het spel, waardoor je beter kunt inschatten welke kaarten nog rondgaan. Met vijf spelers liggen er meer kaarten in elke slag en heb je meer tegenstanders om punten bij af te leveren, wat het spel een stuk gemener maakt. Een ronde is snel gespeeld en een volledig potje duurt meestal twintig tot dertig minuten. Hoe lang precies hangt af van hoe snel iemand richting de rand klimt.

De doos geeft tien jaar aan als minimumleeftijd en dat klopt, want de regels zijn eenvoudig terwijl het omdenken wat oefening vraagt. De uitleg is in vijf minuten klaar, zeker als je eerder Hartenjagen of klaverjassen hebt gespeeld. Juist die ervaring zit je de eerste ronde in de weg. Je hand wil de hoogste kaart spelen als je een slag wilt halen, terwijl je hier moet hopen dat iemand er nog overheen gaat. Daardoor speel je in het begin geregeld een kaart waar je meteen spijt van hebt. Dat duurt gelukkig niet lang, omdat de regel van de tweede plek overal terugkomt. Hij bepaalt wie een slag wint en wie het spel wint. Zelfs bij een gelijke stand aan het einde gaat de winst naar de speler daaronder. Na een paar rondes heb je die gedachte te pakken.

Het meeste denkwerk zit in de kaart die je speelt als je een kleur niet kunt volgen. Die kaart verdwijnt niet, maar belandt bij de winnaar van de slag. Staat er iemand hoog op de toren, dan wil je die speler dus een acht of negen toespelen. Ligt er bij die speler al een acht, dan heft jouw acht die juist op en help je hem van acht punten af. Je houdt daarom voortdurend in de gaten wat er voor iedereen ligt. Dezelfde regel kun je voor jezelf gebruiken. Sta je te hoog, dan probeer je een slag te winnen met een getal dat je al hebt, zodat die punten wegvallen. Met de mintekens werkt het net zo. Een -3 is in de ene ronde je redding en in de volgende een kaart die je liever bij een ander ziet liggen.

Je hand bepaalt welke kleuren je kunt volgen en met een ongelukkige verdeling heb je minder in te brengen. Toch krijg je zelden punten omdat het toevallig zo uitkwam. Ligt er aan het einde van een ronde een flinke stapel voor je, dan komt dat meestal doordat de anderen je die punten bewust hebben toegeschoven. Dat maakt Schadenfreude een spel met veel interactie, al is er geen aparte actie om iemand dwars te zitten.

De manier van spelen verandert naarmate de scores oplopen. In de eerste ronde verzamel je rustig punten, maar rond de 35 wil iedereen net onder de 40 blijven en wordt elke kaart van negen een bom. Zie je dat waarschijnlijk iedereen in dezelfde ronde over de rand gaat, dan wil je ineens zoveel mogelijk punten halen, want dan wint de hoogste score. Zo verloopt geen potje hetzelfde. De kaarten zijn steeds anders verdeeld en de stand op de toren bepaalt welke kaart je wilt krijgen en welke je kwijt wilt. Daardoor blijf je het spel graag opnieuw spelen.

Voor wie is Schadenfreude?

Als je de klassieke kaartspellen met slagen kent en daar een frisse draai aan zoekt, zit je met Schadenfreude goed. Je herkent het kleur bekennen meteen, terwijl de omgedraaide regels je toch elke ronde laten nadenken. Gezinnen met kinderen vanaf een jaar of tien kunnen het ook prima spelen, zeker als iemand aan tafel al een paar keer een slagenspel heeft gespeeld. De regels zijn kort genoeg om meteen te beginnen.

Houd er wel rekening mee dat het spel gemeen is en dat de gemeenheid vaak gericht is. Je ziet precies wie jou die negen gaf. Vind je het vervelend om bewust benadeeld te worden, dan kan Schadenfreude zuur aanvoelen. Kun je erom lachen en sla je graag terug, dan haal je juist daar het meeste plezier uit. Met vier of vijf spelers komt dat het best tot zijn recht, omdat er dan meer doelwitten zijn en een gelijke stand vaker voorkomt. Wil je het eerst proberen, dan kun je Schadenfreude ook online spelen op Board Game Arena.

Vergelijkbare spellen

Hartenjagen ligt het dichtst bij Schadenfreude. In beide spellen moet je kleur bekennen en gooi je kaarten die je kwijt wilt af bij een ander. Alleen wil je in Hartenjagen zo min mogelijk strafpunten, terwijl je in Schadenfreude juist punten nodig hebt zolang het er niet te veel worden. Daardoor kan een kaart die je afgooit een ander hier ook dichter bij de winst brengen. Die afweging maak je in Hartenjagen nooit.

De Crew: Op weg naar de 9e planeet van 999 Games is eveneens een slagenspel, maar daar speel je samen. Je werkt als team een reeks missies af waarin een bepaalde speler een bepaalde slag moet halen, terwijl je nauwelijks mag overleggen. Het inschatten van wie welke kaarten in zijn hand heeft, is in beide spellen de kern. In De Crew doe je dat om je teamgenoten te helpen en in Schadenfreude om je tegenstanders over de rand te duwen.

The Lord of the Rings: The Two Towers Trick-Taking Game komt van dezelfde uitgever en zit in een even smalle, hoge doos. Ook dat is een coöperatief slagenspel, voor één tot vier spelers. Je speelt in hoofdstukken het tweede boek van In de ban van de ring na, waarbij elk personage een eigen opdracht heeft en de regels per hoofdstuk veranderen. Daardoor krijg je veel meer verhaal en variatie, terwijl Schadenfreude het doet met één set regels die je in vijf minuten uitlegt. Houd er rekening mee dat The Two Towers alleen in het Engels verkrijgbaar is.

Conclusie

Schadenfreude draait één bekende regel om en laat die door het hele spel heen lopen. De op één na hoogste kaart wint de slag en aan het einde wint de speler die het dichtst onder de 40 blijft. Daardoor zijn de regels in een paar minuten uitgelegd, terwijl elke gespeelde kaart een afweging is tussen jezelf redden en een ander over de rand duwen. Het spel is gemeen en die gemeenheid is vaak gericht, dus je moet ertegen kunnen. Kun je dat, dan krijg je een kort en tactisch kaartspel waar veel om gelachen wordt. De nieuwe uitgave van Office Dog ziet er bovendien prachtig uit.

Toegankelijkheid: ★★★★☆
De regels zijn snel uitgelegd, alleen het omdenken naar de tweede plek vraagt een paar rondes.

Tactiek: ★★★★☆
Je houdt voortdurend in de gaten wat er voor iedereen ligt om te bepalen welke kaart je afgooit.

Geluk: ★★☆☆☆
Je hand bepaalt wat je kunt volgen, maar punten krijg je vooral door keuzes van anderen.

Interactie: ★★★★★
Elke kaart die je afgooit, belandt bij een tegenstander die je bewust benadeelt.

BRDGMZ ontving van de uitgever een recensie-exemplaar van Schadenfreude. Dit heeft geen invloed op ons oordeel. Lees er meer over in ons reviewbeleid.

Positief

  • De regel dat de tweede plek wint, loopt consequent door het hele spel heen
  • Elke afgegooide kaart is een keuze, omdat de winnaar van de slag die kaart krijgt
  • Het opheffen van dubbele waarden geeft je een manier om jezelf te redden
  • In vijf minuten uitgelegd en binnen een halfuur gespeeld
  • Fraaie illustraties en een duidelijk scorebord in de vorm van een toren

Negatief

  • Gerichte gemeenheid valt niet bij iedereen goed
  • Ervaren kaartspelers moeten de eerste ronde hun reflexen afleren
9

Geweldig

Avatar foto
Pieter-Jan van Zwieten is het gezicht achter BRDGMZ en werkt als Communications & Media Professional. Als gepassioneerde bordspelliefhebber verdiept hij zich graag in slimme spelmechanieken, verrassende thema’s en de verhalen die spellen kunnen vertellen. Zijn liefde voor wetenschap en geschiedenis voeden die nieuwsgierigheid, waardoor hij bordspellen niet alleen als ontspanning ziet, maar ook als een middel om mensen te verbinden en de geest te scherpen. Dankzij zijn achtergrond in communicatie weet hij complexe ideeën helder te verwoorden en toegankelijk te maken. In zijn reviews combineert hij spelplezier met inhoud — scherp, eerlijk en altijd met oog voor detail.

Lost Password

Meld je aan voor de BRDGMZ nieuwsbrief en ontvang elke maand een compact overzicht van de nieuwste spellen en reviews in je mailbox. Als abonnee blijf je gelijk ook op de hoogte van het laatste nieuws en exclusieve winacties!