Het Meiji-tijdperk is nog maar net begonnen en Yokohama, ooit een slaperig vissersdorp, groeit in hoog tempo uit tot de belangrijkste handelshaven van Japan. Koper en ruwe zijde verlaten de kades, westerse technologie stroomt de stad binnen. In Yokohama stuur je als handelaar je directeur en een leger assistenten door de straten, op zoek naar goederen, bestellingen en nieuwe uitvindingen.
Yokohama is een strategisch spel van Hisashi Hayashi voor 2 tot 4 spelers, dat internationaal al jaren hoog staat aangeschreven. De Nederlandse editie is van White Goblin Games. In deze review lees je hoe het bewegen over het modulaire stadsbord werkt, waarom je assistenten je belangrijkste bezit zijn en voor wie dit spel de moeite waard is.
Een stad die je zelf in elkaar legt
Het thema van Yokohama zit dieper in het spel dan je op het eerste gezicht zou denken. De stad bestaat uit losse gebiedsborden die je elk potje in een andere volgorde neerlegt. Kopermijn, zijdefabriek, theeplantage en visgronden leveren de handelsgoederen, terwijl haven, bank, laboratorium, kerk en douane de commerciële kant van de stad vormen. Waar die gebieden liggen, bepaalt hoe je je erdoorheen beweegt, en dat maakt elke opstelling een andere puzzel.
Je hoeveelheid invloed in een gebied heet kracht. Hoe meer assistenten, winkels en handelshuizen je daar hebt staan, hoe meer je krijgt. Dat voelt logisch. Wie meer volk op de kade heeft, laadt nu eenmaal meer zijde in. De bestellingkaarten komen van buitenlandse handelaren en dragen de vlag van hun land. Verzamel je genoeg dezelfde vlaggen, dan krijg je een buitenlandse agent die als extra beurt fungeert. Ook de technologiekaarten sluiten mooi aan bij de periode. Gaslicht, een tram, een telegraaf en een telefoon geven je precies het soort voordeel dat je van die uitvinding zou verwachten.
De doos zit propvol materiaal. Achttien gebiedsborden, zes managementborden, honderden fiches en een flinke stapel kaarten. De pakhuisborden houden je voorraad netjes uit elkaar en maken meteen duidelijk wat je al in handen hebt en wat je nog moet vrijkopen. De illustraties zijn zacht en sfeervol, met per gebied een eigen kleurstelling. Dat is mooi om naar te kijken, maar het maakt de tafel ook druk. Zeker de eerste potjes moet je even zoeken waar wat ligt. Hopelijk heb je een flinke tafel, want met vier spelers ligt de hele stad uitgespreid.
Spelmateriaal
- 4 directeuren
- 92 assistenten
- 32 winkels
- 16 handelshuizen
- 10 buitenlandse agentfiches
- 144 handelsgoederenfiches
- 23 importgoederenfiches
- 20 5 kracht-fiches
- 1 stationfiche
- 52 ¥1-munten
- 16 ¥3-munten
- 4 pakhuisborden
- 6 managementborden
- 18 gebiedsborden
- 24 gebouwtegels
- 12 prestatietegels
- 36 bestellingkaarten
- 30 technologiekaarten
- 4 overzichtskaarten
- 1 startspelerspeelstuk
- 6 prestatiebeloningsfiches
- 5x 5 kracht-fiches bonusagent
- spelregels
Opzet van het spel
- Leg bij 2 of 3 spelers de aangegeven gebiedsborden en managementborden terug in de doos. Bij 4 spelers gebruik je alles.
- Schud de gebiedsborden en leg ze één voor één open neer in de vorm die past bij het aantal spelers.
- Leg elk managementbord naast het bijbehorende gebiedsbord (havens, laboratoria, kerk en douane).
- Schud de gebouwtegels en leg op elk gebiedsbord één tegel open op de aangegeven plek. De rest gaat terug in de doos.
- Schud de 5 kracht-fiches gedekt en leg op elk gebiedsbord één fiche open op het vakje met de 5. De rest gaat terug in de doos.
- Leg het scorespoor klaar en zet munten, handelsgoederen, importgoederen, buitenlandse agentfiches en het stationfiche binnen handbereik.
- Wie het laatst in Yokohama is geweest krijgt het startspelerspeelstuk. Dat wisselt tijdens het spel niet van eigenaar.
- Elke speler kiest een kleur en krijgt een pakhuisbord, een directeur, assistenten, winkels en handelshuizen. Een deel van de assistenten en winkels gaat in je hand, de rest ligt op het pakhuisbord tot je ze vrijkoopt. Daarnaast krijgt iedereen één fiche van elk handelsgoed en wat startgeld. De startspeler krijgt één munt minder dan de rest.
- Verdeel de prestatietegels in drie stapels (A, B en C), schud ze en leg van elke stapel één tegel open naast het scorespoor.
- Schud de technologiekaarten en vul de vakjes op de laboratoriumborden.
- Schud de bestellingkaarten, haal bij 2 of 3 spelers een aantal kaarten uit het spel en vul de vakjes op de havenborden. Iedereen trekt daarna twee bestellingkaarten en houdt er in het geheim één van.
Hoe speel je Yokohama?
Je bent een handelaar die zo veel mogelijk aanzien wil vergaren. Aanzien is hier gewoon punten. Die verdien je door bestellingen af te ronden, technologie te leren, winkels en handelshuizen te bouwen, prestaties te behalen en je assistenten naar de kerk en de douane te sturen.
Je speelt beurt na beurt de tafel rond tot een van de eindvoorwaarden wordt bereikt. Een beurt bestaat uit een vaste reeks stappen, met vóór en na de hoofdstappen ruimte voor extra acties.
Plaatsen. Je zet drie assistenten uit je hand in drie verschillende gebieden, of twee assistenten in één gebied. Staat er een directeur van een tegenspeler in dat gebied, dan betaal je die speler ¥1 per assistent.
Verplaatsen. Je verplaatst je directeur stap voor stap naar een aangrenzend gebied waar minstens één van je eigen assistenten staat. Je mag zo lang doorlopen als je wilt, maar je mag niet eindigen in een gebied waar al een andere directeur staat. Loop je zo’n gebied door, dan betaal je die speler ¥1. In de eerste beurt zet je je directeur gewoon ergens neer waar je een assistent hebt.
Gebiedsactie. Je telt je kracht in het gebied waar je directeur staat. Je directeur, elke assistent, elke winkel en elk handelshuis van jou tellen mee, met een maximum van 5. Met die kracht voer je de actie van het gebied uit. In de kopermijn of de theeplantage betekent dat goederen, in de bank geld, in de haven bestellingkaarten, in het laboratorium technologiekaarten en in Chinatown mag je goederen omwisselen voor geld en andersom. Het arbeidsbureau laat je assistenten, winkels en handelshuizen van je pakhuisbord naar je hand halen. Bij de kerk en de douane zet je een assistent definitief op het managementbord en scoor je punten en bonussen.
5 kracht-bonus. Heb je precies 5 kracht en ligt het 5 kracht-fiche nog in het gebied, dan pak je het en krijg je de bonus die erop staat.
Bouwen. Met 4 of meer kracht mag je een winkel of handelshuis op de gebouwtegel van het gebied bouwen. Dat levert direct de bonus op die op dat vakje staat, en het gebouw telt voortaan mee voor je kracht. Een handelshuis levert bovendien geld op telkens wanneer een tegenspeler in dat gebied een actie uitvoert.
Terugnemen. Alle assistenten die in het gebied van je actie stonden, gaan terug naar je hand.
In de extra actiefasen mag je bestellingkaarten afronden door de gevraagde goederen in te leveren, een prestatietegel claimen als je aan de voorwaarde voldoet en één keer per beurt een buitenlandse agent inzetten. Zo’n agent laat je een gebiedsactie uitvoeren alsof je directeur daar staat. Voor elke twee vlaggen van hetzelfde land op je afgeronde bestellingen en technologiekaarten krijg je een agent van dat land, zolang de voorraad strekt.
Het spel eindigt als iemand al zijn winkels of al zijn handelshuizen heeft gebouwd, als de stapel bestellingkaarten op is en er een leeg vakje op een havenbord ontstaat, of als er genoeg assistenten op de kerk of de douane staan. De lopende ronde wordt afgemaakt en daarna volgt nog een volledige ronde. Bij de eindtelling komen daar bonussen bij voor de meeste assistenten bij kerk en douane, de hoogste technologiewaarde, sets van verschillende landen en je overgebleven goederen, geld en agenten.
De volledige speluitleg is terug te lezen in de spelregels. Of bekijk de video met speluitleg hieronder.
Wat voor spel is Yokohama?
Yokohama is geschikt voor 2 tot 4 spelers en een potje duurt ongeveer 90 minuten, al moet je voor je eerste potje gerust wat meer rekenen. De leeftijdsaanduiding van 14 jaar is realistisch. Niet omdat de regels ingewikkeld zijn, maar omdat het overzicht houden over de stad en je eigen mogelijkheden best wat van je vraagt.
Dat is meteen het opvallende aan de toegankelijkheid. De regels leg je in een kwartier uit. Plaatsen, lopen, actie doen, opruimen. Alles staat op de gebiedsborden en de overzichtskaarten. De moeilijkheid zit niet in wat je mag doen, maar in wat je zou moeten doen. Er liggen zoveel opties open dat nieuwe spelers de eerste ronden vooral aan het kijken zijn.
Tactisch heeft dit spel veel te bieden. Elke assistent die je plaatst, is tegelijk een investering in kracht en een schakel in de route van je directeur. Plaats je verspreid om later ver te kunnen lopen, of stapel je op één plek om vol te kunnen scoren? Wanneer koop je assistenten vrij van je pakhuisbord en wanneer ga je liever voor goederen? Dat je bij een actie alle assistenten terugpakt, dwingt je om je netwerk steeds opnieuw op te bouwen. Buitenlandse agenten geven je extra acties, en wie die goed benut, loopt merkbaar uit.
Geluk speelt een bescheiden rol. Welke bestellingkaarten en technologiekaarten er liggen, is willekeurig, net als de opstelling van de stad en de bonussen op de gebouwtegels. Maar je ziet alles open op tafel en je bepaalt zelf waar je heen loopt. Verlies je, dan ligt dat vrijwel altijd aan je eigen keuzes.
De interactie is indirect maar voelbaar. Je kunt niet stoppen waar een andere directeur staat, dus een goed geplaatste directeur blokkeert een gebied. Assistenten plaatsen bij een tegenspeler kost geld, en dat geld is schaars. Daarnaast pak je elkaar bestellingen, technologieën, gebouwvakjes en de eerste plek op een prestatietegel af. Buiten je eigen beurt kijk je vooral naar wat er van tafel verdwijnt, want dat bepaalt of je plan nog klopt als jij aan de beurt bent.
De herspeelbaarheid is hoog. De stad ligt elk potje anders, de gebouwtegels en 5 kracht-fiches wisselen van plek en de drie prestatietegels sturen elke keer een andere strategie aan. Daar komen de technologiekaarten bij, die flink verschillen in wat ze doen. Een potje waarin de tram vroeg beschikbaar is, voelt heel anders dan een potje waarin je vooral op de kerk speelt.
Voor wie is Yokohama?
Dit is een spel voor wie graag een efficiënt raderwerk bouwt en daar de tijd voor neemt. Ervaren spelers die houden van routes plannen, kettingreacties opzetten en meerdere puntenbronnen tegen elkaar afwegen, zitten hier goed. Ook wie een stap wil zetten van familiespellen naar het zwaardere werk, kan bij Yokohama terecht. De regels zijn overzichtelijk en het spel legt je niets op, waardoor je gaandeweg leert waar de punten te halen vallen.
Minder geschikt is het voor wie snel wil spelen of van veel directe confrontatie houdt. Het spel vraagt je aandacht, en wie in zijn beurt vanaf nul begint na te denken, houdt de tafel op. Ook spelers die snel overweldigd raken door een drukke tafel vol kleine fiches, kunnen beter eerst iets lichters proberen.
Met 4 spelers is de stad het grootst en de blokkade het felst, maar duurt een potje ook het langst. Met 3 spelers vind ik de balans het beste. Met 2 spelers is de stad compacter en heb je meer ruimte, waardoor het meer een solo-puzzel wordt naast elkaar.
Vergelijkbare spellen
De vergelijking met Istanbul ligt voor de hand. Ook daar beweeg je over een raster van losse locaties, laat je helpers achter en verzamel je goederen voor een beloning. Istanbul is lichter en sneller, Yokohama geeft je meer knoppen om aan te draaien. Wie Concordia kent, herkent het plezier van een netwerk dat langzaam over de kaart uitwaaiert, met een eindtelling waarin verschillende puntenbronnen bij elkaar komen. Yokohama is directer in zijn beloningen en leunt minder op één sturend mechanisme.
Conclusie
Yokohama is een rijk, open strategiespel dat je met eenvoudige regels een stad vol keuzes voorschotelt. Dat je via je eigen assistenten beweegt, is een elegante vondst en zorgt ervoor dat elke plaatsing dubbel telt. De stad ligt elk potje anders, de prestatietegels wisselen en de technologiekaarten sturen je telkens een andere kant op, waardoor het spel na tien potjes nog steeds fris voelt. Minpunten zijn de drukke tafel, het kleine materiaal en de eerste potjes waarin je vooral aan het zoeken bent. Wie zich daar doorheen werkt, vindt een van de betere middelzware eurogames in het Nederlands. Een aanrader voor ervaren spelers en voor iedereen die klaar is voor een uitdagender spel.
Toegankelijkheid: ★★☆☆☆
De regels zijn snel uitgelegd, maar het overzicht en de vele opties vragen een paar potjes gewenning.
Tactiek: ★★★★★
Elke assistent, elke stap en elke actie is een afweging die je later terugziet.
Geluk: ★☆☆☆☆
Alleen de kaartvolgorde en de opstelling zijn willekeurig, de rest is aan jou.
Interactie: ★★★☆☆
Indirect blokkeren en elkaar bestellingen en gebouwen afpakken, zonder harde aanvallen.
BRDGMZ ontving van de uitgever een recensie-exemplaar van Yokohama. Dit heeft geen invloed op ons oordeel. Lees er meer over in ons reviewbeleid.
