Libertalia – Spelregels en Speluitleg

Hieronder lees je hoe je Libertalia: Winds of Galecrest speelt. Deze uitleg is gebaseerd op de officiële spelregels van Stonemaier Games. Omdat we de Engelstalige regels als bron hebben gebruikt, kunnen sommige benamingen afwijken van die in de officiële Nederlandse regels. Bij kaarten en spelonderdelen staat de Engelse naam daarom tussen haakjes.

Libertalia is een kaartspel van Paolo Mori voor 1 tot 6 spelers. Als admiraal van een vloot luchtpiraten stuur je elke dag één bemanningslid naar een eiland om buit binnen te halen. Alle spelers hebben dezelfde personages in hun hand, zodat het verschil zit in het moment waarop je een kaart speelt. Deze editie is een herziene en uitgebreide versie van het spel dat in 2012 verscheen.

Doel van het spel

Een potje bestaat uit drie reizen (voyages). Tijdens elke reis speel je dag na dag een personage uit en verzamel je buit en dubloenen (doubloons). Aan het eind van elke reis zet je je dubloenen om in punten op je scoreschijf. Na de derde reis wint de speler met de hoogste score. Bij een gelijke stand wint de speler met de hoogste reputatie.

Voorbereiding

Voor elk potje

1. Leg het spelbord (het eiland, island) op tafel en kies een kant. De kalme kant (Calm) heeft eenvoudige en vriendelijke buiteffecten. De stormachtige kant (Stormy) heeft complexere en gemenere effecten.
2. Speel je liever met een willekeurige mix, kies dan voor onbekende wateren (Uncharted). Je legt de losse buittegels (loot tiles) met een willekeurige kant boven over de buittegels die op het bord gedrukt staan. Dat kan op beide kanten van het bord. Speel je niet met deze variant, dan blijven de losse tegels in de doos. Tegels met het Automa-symbool gebruik je alleen in het solospel.
3. Doe alle 48 buitfiches (loot tokens) in de zak.
4. Elke speler neemt een set van 40 personagekaarten (character cards) in één kleur, de bijbehorende scoreschijf (score dial) en een kerkhoftegel (graveyard tile). Zet je scoreschijf op 0. Schud je personagekaarten niet, maar houd ze op numerieke volgorde.
5. Meng alle zes reputatiefiches (reputation tokens), ook die van kleuren die niet meespelen. Leg ze willekeurig van links naar rechts op het reputatiespoor (reputation track). Alle zes vakken zijn altijd bezet.

Speel je met twee spelers, dan gelden er een paar aanpassingen. Die lees je verderop onder Spel met twee spelers.

Voor elke reis

1. Trek willekeurig buitfiches uit de zak en leg ze op de dagvakken van de komende reis. Op het bord zie je welke dagvakken bij welke reis horen. Elke dag krijgt evenveel buitfiches als er spelers zijn.
2. Eén speler schudt zijn personagekaarten, trekt er zes en laat ze aan de anderen zien. Alle andere spelers zoeken dezelfde zes personages uit hun eigen stapel en nemen die op hand. Het gaat het snelst als steeds dezelfde speler trekt en de anderen hun stapel op volgorde houden.
3. Elke speler krijgt dubloenen ter waarde van het getal onder zijn reputatiefiche op het reputatiespoor. Je dubloenen liggen open op tafel.

Vanaf de tweede reis voeg je de zes nieuwe kaarten toe aan de kaarten die je van de vorige reis nog in je hand had. Zo heb je in de tweede en derde reis personages op hand die andere spelers misschien al kwijt zijn.

Spelverloop

De eerste reis duurt vier dagen, de tweede vijf en de derde zes. Elke dag verloopt op dezelfde manier. Eerst speelt iedereen een personage uit, daarna volgen de fases Overdag, Schemering en Nacht.

Personages uitspelen

Alle spelers kiezen tegelijk een personage uit hun hand en leggen het gesloten voor zich neer. Zodra iedereen klaar is, draaien jullie de kaarten om. Die kaarten komen op het eiland te liggen, van links naar rechts op volgorde van rang (rank). De rang is het getal linksboven op de kaart. Rang 1 is de laagste en rang 40 de hoogste.

Spelen twee of meer spelers hetzelfde personage, dan beslist de reputatie. De speler met de hoogste reputatie legt zijn kaart het meest naar rechts.

Een voorbeeld. Op dag 3 speelt Paolo een Smokkelaar (Smuggler, rang 13), Jamey een Bandiet (Bandit, rang 6) en Megan ook een Smokkelaar. De Bandiet heeft de laagste rang en komt helemaal links. Megan heeft een hogere reputatie dan Paolo, waardoor haar Smokkelaar rechts van die van Paolo komt te liggen.

In alle fases die volgen, voer je alleen de effecten van je eigen personage uit. Effecten zijn verplicht, tenzij op de kaart staat dat je iets mag doen.

Overdag (Daytime)

Je begint bij het personage dat het meest links ligt en werkt naar rechts. Heeft een personage een dageffect, herkenbaar aan het zonsymbool, dan voert de eigenaar dat uit wanneer zijn personage aan de beurt is.

Schemering (Dusk)

In deze fase loop je het eiland in omgekeerde richting af, van het personage helemaal rechts naar links. Is jouw personage aan de beurt, dan doe je het volgende:

1. Neem één buitfiche van de huidige dag, tenzij je personage iets anders aangeeft.
2. Heeft je personage een schemereffect, of heeft het buitfiche dat je net nam er een, dan voer je dat uit.
3. Ligt je personage daarna nog op het eiland, dan leg je het open in je schip (ship). Dat is de ruimte voor je op tafel.

Het personage met de hoogste rang kiest dus als eerste een buitfiche, het laagste personage krijgt wat overblijft. Liggen er na de schemering nog buitfiches op de dag, dan gaan die terug in de zak.

Nacht (Night)

Alle spelers voeren tegelijk de nachteffecten uit van de personages in hun schip. Die herken je aan het maansymbool. De volgorde van je eigen nachteffecten kies je zelf. Een personage met een nachteffect blijft tot het eind van de reis in je schip liggen, waardoor het elke nacht opnieuw in actie komt.

Dubloenen tijdens een reis

Krijg of verlies je tijdens een reis dubloenen, dan gebruik je daarvoor alleen de munten en nooit je scoreschijf. Moet je meer inleveren dan je hebt, dan houd je gewoon nul munten over. Je scoreschijf pas je pas aan het eind van de reis aan.

Het kerkhof

Moet je een van je personages afleggen, dan leg je het gesloten op je kerkhoftegel. Je eigen kerkhof mag je altijd bekijken.

Naburige spelers

Sommige kaarten en buittegels verwijzen naar naburige spelers (adjacent players). Dat zijn de spelers die direct links en rechts van je zitten.

Einde van een reis

Na de nacht van de laatste dag van een reis handel je de reis in drie stappen af.

1. Ankereffecten (anchor). Voer de ankereffecten uit van de personages in je schip en van je buitfiches. Die herken je aan het ankersymbool. De volgorde kies je zelf, maar je mag die niet gebruiken om onder een verlies uit te komen doordat je op dat moment nul munten hebt. Dubloenen die je in deze stap krijgt, mag je meteen op je scoreschijf zetten of tot de volgende stap bewaren.
2. Scoreschijf bijwerken. Tel het aantal dubloenen dat je hebt op bij je scoreschijf en leg de munten terug in de voorraad. Je scoreschijf is voor iedereen zichtbaar. Kom je na de derde reis boven de 99 uit, zet je schijf dan op 99 en houd de rest bij met munten.
3. Opruimen. Alle buitfiches gaan terug in de zak en alle personages in je schip gaan naar je kerkhof, tenzij een kaart of buittegel iets anders zegt. De kaarten in je hand houd je. Liggen er per ongeluk nog buitfiches op het bord, doe die dan ook terug in de zak.

Na de eerste en de tweede reis bereid je de volgende reis voor zoals beschreven onder Voor elke reis. Na de derde reis is het spel afgelopen.

Reputatie

Reputatie bepaalt de volgorde op het eiland wanneer spelers hetzelfde personage spelen. Hoe verder rechts je reputatiefiche op het spoor ligt, hoe hoger je reputatie.

Krijg je reputatie, dan schuif je je fiche dat aantal vakken naar rechts. De fiches die je passeert, schuiven elk een vak naar links op. Verlies je reputatie, dan werkt het precies andersom. Kun je niet verder naar rechts omdat je al helemaal rechts ligt, dan krijg je een dubloen voor elke stap die je niet kunt zetten. Kun je niet verder naar links, dan verlies je een dubloen voor elke stap die je niet kunt zetten.

Onder elk vak van het reputatiespoor staat een getal. Dat is het aantal dubloenen dat je aan het begin van elke reis krijgt. Het vak helemaal links geeft 12 dubloenen en het vak helemaal rechts geeft er 7. Een hoge reputatie helpt je dus bij gelijke personages, maar levert aan het begin van een reis minder munten op.

Buitfiches

Er zitten 48 buitfiches in het spel, verdeeld over zeven soorten. Alle buit die je verzamelt, ligt open voor je op tafel. Moet je tijdens een reis een buitfiche afleggen, dan gaat het terug in de zak.

Wat een buitfiche doet, staat op het bord of op de losse buittegels als je in onbekende wateren speelt. Een schemereffect van een buitfiche gebruik je alleen op het moment dat je het fiche neemt. Krijg je het later van een andere speler, of breekt er een nieuwe schemering aan, dan werkt het effect niet opnieuw. Andere buitfiches werken ’s nachts of aan het eind van de reis met een ankereffect.

De kalme kant

Op de kalme kant van het bord hebben de buitfiches de volgende effecten:

• Schatkist (Chest, 4 fiches), anker. Je krijgt 5 dubloenen.
• Haak (Hook, 6 fiches), anker. Je houdt één personage uit je schip voor de volgende reis of je krijgt 2 dubloenen.
• Schatkaart (Map, 10 fiches), anker. Voor elke set van twee schatkaarten krijg je 7 dubloenen. Voor elke set van drie schatkaarten krijg je 12 dubloenen.
• Sabel (Saber, 6 fiches), schemering. Je legt een personage van een andere speler af dat nog op het eiland ligt. Dat personage gaat naar het kerkhof van zijn eigenaar en levert die speler deze dag geen buit op.
• Amulet (Amulet, 6 fiches), anker. Je krijgt 3 dubloenen.
• Vat (Barrel, 8 fiches). Bij de schemering krijg je 1 reputatie. Aan het eind van de reis krijg je met het ankereffect nog 1 dubloen.
• Relikwie (Relic, 8 fiches), anker. Je verliest 3 dubloenen.

De stormachtige kant

Op de stormachtige kant hebben dezelfde zeven buitfiches andere, complexere effecten. Die staan beschreven op het bord. Sommige daarvan wijken af van de standaardregels. Zo kan het stormachtige effect van de schatkaart ervoor zorgen dat schatkaarten aan het eind van een reis niet terug in de zak gaan.

Onbekende wateren

In deze variant leg je voor elke soort buit een losse buittegel met een willekeurige kant boven op het bord. Je speelt dan met een mix van kalme en stormachtige effecten.

Personages

Elke speler heeft dezelfde 40 personages, met een rang van 1 tot en met 40. Het symbool bij het effect op de kaart vertelt je wanneer het effect werkt:

• Zon: overdag, wanneer het personage op het eiland aan de beurt is.
• Schemering: tijdens de schemering, wanneer het personage zijn buit neemt.
• Maan: elke nacht zolang het personage in je schip ligt.
• Anker: aan het eind van de reis, als het personage dan nog in je schip ligt.

Een paar voorbeelden laten zien hoe verschillend de personages werken.

• Verkenner (Scout, rang 1). Je legt de Verkenner af en kiest meteen een ander personage uit je hand. Dat personage leg je op het eiland op de plek die bij zijn rang hoort.
• Leerling (Apprentice, rang 2). Je gebruikt het effect van een personage in je schip.
• Bedelaar (Beggar, rang 3). De eigenaar van het personage dat helemaal rechts op het eiland ligt, geeft je 2 dubloenen en krijgt zelf 1 reputatie.
• Herbergier (Innkeeper, rang 4). Je neemt een personage uit je schip terug in je hand.
• Scheepsjongen (Cabin Boy, rang 5). Ligt de Scheepsjongen helemaal links op het eiland, dan krijg je 3 dubloenen. Je neemt met dit personage nooit buit.
• Bandiet (Bandit, rang 6). Je zet je reputatiefiche op het meest linkse vak van het reputatiespoor. Voor elke plek die je daarbij zakt, krijg je 1 dubloen.
• Smokkelaar (Smuggler, rang 13). Je neemt een buitfiche van de huidige dag en legt de Smokkelaar daarna in je schip.
• Kok (Cook, rang 26). Je neemt een tweede buitfiche van de huidige dag, tenzij je als eerste een haak hebt genomen.

Personage 37, de Windnimf (Wind Nymph), wordt niet gebruikt in het solospel.

Spel met twee spelers

Met twee spelers gebruik je de Adelborst (Midshipman). Dat is een tegel met rang 20,5 die als een extra personage op het eiland ligt. Daardoor voelt het tweespelersspel meer aan als een spel met drie spelers.

Voorbereiding

• Leg de Adelborst over het tweede en derde vak van het eiland.
• Leg de reputatiefiches van beide spelers willekeurig op het derde en vierde vak van het reputatiespoor. Het bord geeft die vakken met een klein 2P-symbool aan. De andere vier fiches leg je op de overige vakken.
• Leg voor elke reis drie buitfiches per dag neer in plaats van twee.

Spelen met de Adelborst

Je legt je personages op het eiland in de volgorde van rang, waarbij de Adelborst meetelt als personage met rang 20,5. Is jouw personage het enige met rang 20 of lager, dan moet je het op het vak direct links van de Adelborst leggen.

Ligt jouw personage tijdens de schemering direct links van de Adelborst, dan haalt je tegenspeler eerst een buitfiche van de huidige dag weg. Pas daarna neem jij een buitfiche. Het weggehaalde fiche gaat zonder effect terug in de zak.

De Adelborst telt als personage, maar je kunt hem nooit afleggen. Hij krijgt en geeft niets.

Solospel

In het solospel speel je tegen twee kunstmatige tegenstanders, Automa en de Gapper (Pilferer). Je hebt daarvoor de 39 solokaarten, de spelershulpkaart en de vier vervangende Automa-buittegels nodig. Automa geldt als een volwaardige speler, behalve waar de solomodus andere regels geeft. De Gapper is maar een fractie van een speler. Hij is geen speler en geen eigenaar van personages, maar het personage dat hij speelt telt wel als personage op het eiland.

Solokaarten

Elke solokaart kun je op twee manieren gebruiken. Ligt de paarse vlag linksboven, dan is het een Automa-kaart. Ligt de oranje vlag linksboven, dan is het een kaart van de Gapper. Leg de kaarten op het eiland altijd in de juiste richting, zodat je ziet bij wie ze horen. Op de achterkant van elke solokaart staat een tabel waarmee je bepaalt welke kaart Automa speelt.

Voorbereiding

Bereid het spel voor als een spel met twee spelers, met Automa als tweede speler in de kleur paars. Daarbij gelden deze aanpassingen:

1. Je gebruikt de Adelborst niet.
2. Vervang de buittegels van de haak, de sabel, het amulet en het vat door de Automa-versies.
3. Leg de buittegels op het bord in deze volgorde: schatkist, haak, schatkaart, sabel, amulet, vat en relikwie. Dat is ook de voorkeursvolgorde waarin Automa buit kiest. Ken je die volgorde uit je hoofd, dan kun je de tegels ook gewoon op hun eigen plek op het bord leggen.
4. Schud de solokaarten en leg ze als solostapel met de achterkant boven neer. Draai de stapel zo dat je de getallen op de achterkant kunt lezen.
5. Automa krijgt geen eigen stapel personagekaarten.
6. Leg jouw reputatiefiche en dat van Automa willekeurig op het derde en vierde vak van het reputatiespoor.

De Automa-buittegels

De vier vervangende buittegels hebben deze effecten, die zowel voor jou als voor Automa gelden:

• Haak (Hook), anker. Je houdt een personage in je schip of je krijgt 4 dubloenen. Automa kiest altijd de dubloenen.
• Sabel (Saber), schemering. Je legt het personage met de laagste rang uit het schip van je tegenstander af. Kan dat niet, dan krijg je 3 dubloenen.
• Amulet (Amulet), anker. Je krijgt 3 dubloenen.
• Vat (Barrel). Bij de schemering krijg je 1 reputatie en aan het eind van de reis krijg je 1 dubloen.

Voor elke reis

1. Draai de bovenste zes kaarten van de solostapel om en leg ze als Automa-kaarten neer, met de paarse vlag linksboven. Zoek dezelfde zes personages uit je eigen stapel en neem ze op hand.
2. De zes solokaarten gaan naar de hand van Automa. Leg die hand open neer in één rij, gesorteerd van links naar rechts van laag naar hoog.
3. Automa krijgt dubloenen volgens haar plek op het reputatiespoor.

Personages kiezen

Elke dag spelen de drie deelnemers in deze volgorde een personage uit:

1. Jij kiest een personage en legt het op het eiland.
2. De Gapper trekt de bovenste kaart van de solostapel en legt die met de oranje vlag linksboven op het eiland, volgens de gewone regels.
3. Automa kiest een kaart uit haar hand met behulp van de solostapel.

Om te bepalen welke kaart Automa speelt, deel je eerst de buitfiches van de huidige dag in drie categorieën in:

• Goed: schatkist, haak en schatkaart.
• Gemiddeld: sabel, amulet en vat.
• Slecht: relikwie.

Bekijk daarna de bovenste kaart van de solostapel zonder hem te pakken. Op de achterkant staan vijf rijen met symbolen. Loop ze van boven naar beneden af en gebruik de eerste rij die past bij de buit van vandaag:

1. Alle drie de buitfiches horen bij dezelfde categorie.
2. Er liggen twee slechte buitfiches.
3. Er ligt minstens één slecht en minstens één goed buitfiche.
4. Er ligt minstens één goed buitfiche.
5. Er ligt één slecht buitfiche. Deze rij past altijd bij de overgebleven combinaties, namelijk één slecht en twee gemiddelde buitfiches.

Het symbool rechts in die rij vertelt welke kaart Automa uit haar hand speelt:

• Een pijl die van links naar rechts wijst met een getal, betekent dat je vanaf links telt. Bij 3 speelt Automa dus de derde kaart van links.
• Een getal met een pijl die naar rechts wijst tegen een streep aan, betekent dat je vanaf rechts telt. Bij 1 speelt Automa haar meest rechtse kaart.
• Het speciale symbool met een getal betekent dat je alleen kijkt naar kaarten die dat symbool onder hun rangnummer hebben. Bij 2 speelt Automa de tweede kaart van links met dat symbool. Heeft maar één kaart het symbool, dan speelt ze die. Heeft geen enkele kaart het symbool, dan speelt ze haar meest rechtse kaart.

Heeft Automa minder kaarten dan het getal aangeeft, dan tel je zo ver als je kunt en stop je aan het eind van de rij. Automa’s personage komt volgens de gewone regels op het eiland.

Een voorbeeld. De buit van vandaag bestaat uit twee schatkisten en een relikwie, dus twee goede en een slecht buitfiche. De eerste rij past niet, want de fiches horen niet bij dezelfde categorie. De tweede rij past niet, want er ligt maar één slecht fiche. De derde rij past wel, want er ligt minstens één slecht en één goed fiche. Staat daar het symbool voor de tweede kaart van rechts, dan speelt Automa de kaart die op een na rechts in haar hand ligt.

Overdag

De dagfase verloopt zoals gewoonlijk, met twee aanvullingen. De Gapper voert nooit een effect uit. Kan het dageffect van Automa’s personage niet worden uitgevoerd of verandert het niets aan de spelsituatie, dan krijgt haar personage een hogere rang. Die nieuwe rang staat op de kaart achter de tekst “No effect”. De nieuwe rang telt pas aan het eind van de dagfase. Schuif de personages op het eiland dan zo nodig opnieuw op volgorde. Elke verandering telt als verandering van de spelsituatie, zoals een speler die dubloenen krijgt, reputatie verliest of een kaart aflegt.

Een voorbeeld is Automa’s Bedelaar. Die laat de eigenaar van het meest rechtse personage Automa 3 dubloenen geven. Ligt het personage van de Gapper helemaal rechts, dan gebeurt er niets, want de Gapper is geen eigenaar. De Bedelaar krijgt dan rang 18.

Schemering

De schemering verloopt zoals gewoonlijk. Automa en de Gapper nemen hun buit in de volgorde van de rang van hun personages.

• Automa neemt van de beschikbare buitfiches het fiche dat het meest links staat in de voorkeursvolgorde: schatkist, haak, schatkaart, sabel, amulet, vat en relikwie. Heeft het fiche een effect, dan voert ze dat uit. Moet Automa op een ander moment buit kiezen, dan doet ze dat op dezelfde manier.
• De Gapper neemt ook een buitfiche volgens die voorkeursvolgorde, ook als Automa deze ronde een andere voorkeur heeft. Zijn buitfiche gaat zonder effect terug in de zak. Daarna gaat zijn personage naar de aflegstapel van de solokaarten.

Personages van de Gapper komen bij een gelijke rang altijd links te liggen, want hij heeft geen reputatiefiche.

Nacht

Automa voert haar nachteffecten uit van laag naar hoog, tenzij er iets anders staat. De Gapper doet niets.

Einde van een reis

Automa voert de effecten van haar buitfiches op de gewone manier uit. Speel je met de stormachtige schatkaarten en schatkisten, dan handelt ze eerst de schatkisten af. De Gapper doet niet mee aan de puntentelling.

De Kok in het solospel

Op de kaart van de Kok (Cook) staat dat je een tweede buitfiche neemt, tenzij je als eerste een haak neemt. In het spel met meer spelers kan de stormachtige haak de Kok afleggen. De Automa-versie van de haak legt niets af, dus in het solospel neem je met de Kok altijd een tweede buitfiche zolang er nog een ligt.

Moeilijkheidsgraad

Je kunt de moeilijkheid aanpassen door jezelf of Automa bij de voorbereiding startkapitaal te geven.

Einde van het spel en puntentelling

Het spel eindigt na de derde reis. Iedereen laat zijn scoreschijf zien, samen met eventuele extra munten als de schijf op 99 staat. De speler met de hoogste score is de rijkste piraat en wint het spel. Bij een gelijke stand wint de speler met de hoogste reputatie.