Hieronder lees je hoe je Santa Fe speelt. Deze uitleg is gebaseerd op de officiële spelregels van White Goblin Games. Santa Fe is een slagenspel in het Wilde Westen voor 3 tot 5 spelers, ontworpen door Péter Szöllősi. Je probeert zoveel mogelijk slagen binnen te halen, maar je kunt je tegenspelers ook uitdagen tot een duel om een slag naar je toe te trekken.
Doel van het spel
Een potje Santa Fe duurt 7 rondes. In elke ronde probeer je slagen te winnen en zo waardevolle kaarten in je scorestapel te krijgen, zoals bandieten en Mr. Dynamite. Na elke ronde noteer je de punten. Na de zevende ronde wint de speler die in totaal de meeste punten heeft verzameld.
Spelmateriaal
- 58 nummerkaarten, waarvan 3 promokaarten
- 1 startspelerkaart
- 1 sheriffkaart
Voorbereiding
- Leg de drie promokaarten (Tien Wolven, Corrupte Sheriff en Mario ‘De Zwarte Schorpioen’) opzij. Die heb je alleen nodig voor de varianten.
- Schud de kaarten en geef iedere speler 11 kaarten.
- Kies uit je hand één kaart die je gedekt doorgeeft aan de speler links van je. Deze kaart heet de eenzame cowboy. Een kaart met waarde 10 mag je niet als eenzame cowboy doorgeven.
- Leg pen en papier klaar om na elke ronde de punten bij te houden.
- De speler die het laatst een westernfilm heeft gezien, wordt startspeler en krijgt de startspelerkaart.
Spelverloop
Een ronde bestaat uit maximaal 11 slagen. De startspeler begint de eerste slag, daarna is de speler links aan de beurt en zo gaat het met de klok mee rond.
Lage kaarten zijn sterk
In Santa Fe werkt de waarde van de kaarten omgekeerd. Hoe lager het getal op een kaart, hoe sterker die kaart is. Leggen twee spelers in dezelfde slag een kaart met hetzelfde getal, dan wint de kaart die het laatst gespeeld is.
Een gewone slag
In elke slag speel je minstens één kaart. Die eerste kaart heet je startkaart. Je hoeft geen kleur of getal te volgen, want je mag elke kaart uit je hand spelen. Houd er wel rekening mee dat de winnaar van de slag alle gespeelde kaarten krijgt, dus ook de kaarten die jij liever kwijt wilt.
Zodra iedereen een startkaart heeft gespeeld en niemand een duel is begonnen, wint de laagste kaart de slag. De winnaar legt alle kaarten van die slag gedekt op zijn scorestapel en begint de volgende slag met een nieuwe startkaart.
In je beurt kies je uit drie mogelijkheden. Je speelt een kaart, je begint of neemt deel aan een duel, of je past.
Een duel beginnen
In plaats van alleen een startkaart te spelen, kun je een duel beginnen. Je legt dan naast je startkaart een of meer duelkaarten. Al je duelkaarten moeten hetzelfde getal hebben, maar dat getal mag niet gelijk zijn aan het getal van je eigen startkaart. De speler die de slag begint, mag geen duel starten.
Vanaf het moment dat er een duel loopt, tellen de startkaarten niet meer mee voor de winst. Alleen de duelkaarten bepalen dan wie de slag wint. Kaarten met waarde 10 mag je nooit als duelkaart gebruiken.
Meedoen aan een duel
Loopt er een duel, dan kun je meedoen door duelkaarten te spelen die sterker zijn dan alle duelkaarten die al op tafel liggen. Welke combinatie het sterkst is, hangt af van deze regels.
- Duelkaarten winnen altijd van startkaarten.
- Meer duelkaarten winnen van minder duelkaarten.
- Bij hetzelfde aantal duelkaarten wint het laagste getal.
- Bij hetzelfde aantal en hetzelfde getal wint de speler die het laatst speelde.
- Je mag hooguit één duelkaart meer spelen dan de speler voor je heeft gelegd.
Een voorbeeld maakt dat duidelijk. Jack begint een duel met twee achten. Tom kan dan twee identieke kaarten spelen die sterker zijn, zoals twee vieren. Hij kan ook drie identieke kaarten spelen, bijvoorbeeld drie zevens. Vier of meer kaarten mag hij niet leggen, want dat is meer dan één kaart extra ten opzichte van Jack.
Heeft een andere speler jouw duelkaarten overtroefd, dan mag je ze in je volgende beurt terugpakken en er nieuwe, sterkere duelkaarten voor in de plaats leggen. Je startkaart blijft altijd liggen.
Passen
Wil of kun je niet meer meedoen, dan pas je. Dat laat je zien door je startkaart een kwartslag te draaien.
Het einde van een duel
Een slag met een duel eindigt zodra alle spelers behalve degene met de sterkste combinatie hebben gepast. Omdat sommige spelers eerder zijn afgehaakt, liggen er dan niet bij iedereen evenveel kaarten op tafel. Heb je in totaal minder kaarten gespeeld dan de winnaar, dan vul je het verschil aan met kaarten uit je hand. De winnaar krijgt alle kaarten van de slag, legt ze op zijn scorestapel en begint de volgende slag.
Het einde van een ronde
De ronde is voorbij zodra alle kaarten zijn gespeeld. Daarna tel je de punten (zie Puntentelling) en schud je alle kaarten opnieuw voor de volgende ronde.
De speciale kaarten
De sheriff
De sheriff heeft waarde 1. Krijg je de sheriff in je hand, dan kies je aan het begin van de ronde welke soort sheriff je bent.
- Dappere sheriff. Je zegt hardop “Ik ben de wet!” en legt de sheriff voor je neer. Al je punten van die ronde tellen dubbel. Dat geldt voor pluspunten en voor minpunten.
- Laffe sheriff. Je zegt niets en houdt de sheriff in je hand. Win je de laatste slag van de ronde en speel je in die slag de sheriff, dan krijg je 75 bonuspunten.
De hulpsheriffs
De hulpsheriffs hebben waarde 5. In de laatste slag van elke ronde zakt hun waarde naar 0. Daarmee zijn ze in die slag de sterkste kaarten van het spel. Hoeveel ze opleveren, hangt af van het aantal hulpsheriffs in je scorestapel. Eén tot vier hulpsheriffs kosten je punten, maar met alle vijf krijg je er juist 100.
| Aantal hulpsheriffs | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
|---|---|---|---|---|---|
| Punten | -10 | -20 | -30 | -40 | +100 |
Mr. Dynamite
Mr. Dynamite heeft waarde 10 en is 25 punten waard.
De bandieten
Elke bandiet is 10 punten waard. Bandieten hebben waarde 10, dus je kunt ze niet als eenzame cowboy doorgeven en niet in een duel gebruiken.
Varianten
De drie promokaarten voegen elk een variant toe aan het spel. Je kunt ze los van elkaar gebruiken.
Variant 1: Tien Wolven
Voeg de kaart Tien Wolven toe aan de stapel. Er zitten dan 11 bandieten in het spel. Heb je aan het einde de Tien Wolven in je scorestapel, dan krijg je 10 minpunten. Ook in deze variant mag je bandieten bij het begin van een ronde niet als eenzame cowboy doorgeven.
Variant 2: Corrupte Sheriff
Schud tijdens de voorbereiding de Sheriff en de Corrupte Sheriff gedekt door elkaar. Trek er zonder te kijken één en voeg die toe aan de stapel. De andere sheriff doet die ronde niet mee. Verder verandert er niets aan het spelverloop. Wordt de laatste slag gewonnen met de Corrupte Sheriff, dan verliezen alle andere spelers 15 punten. De winnaar van die slag krijgt al die punten.
Variant 3: Mario ‘De Zwarte Schorpioen’
Mario ‘De Zwarte Schorpioen’ is de kwaadaardige versie van Mario ‘De Schorpioen’. Leg hem tijdens de voorbereiding open op tafel, binnen bereik van iedereen. Deel de kaarten daarna zoals gewoonlijk. Krijg jij Mario ‘De Schorpioen’ in je hand, dan mag je hem omruilen voor Mario ‘De Zwarte Schorpioen’.
Voor deze kaart gelden twee extra regels.
- Verlies je een duel waarin je Mario ‘De Zwarte Schorpioen’ hebt gespeeld, dan mag je hem omruilen met een kaart uit je hand.
- Heb je aan het einde Mario ‘De Zwarte Schorpioen’ in je bezit, dan krijg je 25 punten. Is hij niet meer in handen van de speler die hem als eerste had, dan krijgt die eerste speler 25 minpunten.
Puntentelling en einde van het spel
Punten per ronde
Aan het einde van elke ronde tel je de kaarten in je scorestapel en deel je dat aantal door het aantal spelers. De uitkomst is het aantal slagen dat je hebt gewonnen. Dat levert de volgende punten op.
| Slagen | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Punten | -50 | -25 | 0 | +10 | +25 | +50 | +75 | +100 | +150 | +200 | +250 | +500 |
Win je alle slagen van een ronde, dan krijg je 500 punten en krijgen alle andere spelers 50 minpunten. Andere punten tellen in dat geval niet mee.
Daarnaast tel je deze punten op.
- Bandieten: 10 punten per kaart
- Mr. Dynamite: 25 punten
- Hulpsheriffs: volgens de tabel bij de hulpsheriffs
- Winnaar van de laatste slag: 50 punten
- In bezit van de oude sheriff: 25 punten
- Laffe sheriff: 75 punten als je de laatste slag wint met de sheriff
- Dappere sheriff: al je punten van die ronde tellen dubbel
Een voorbeeld
Na de eerste ronde van een potje met vier spelers ziet de telling er zo uit.
- Frank won 2 slagen (0 punten), maar heeft wel alle vijf hulpsheriffs (100 punten). Hij krijgt 100 punten.
- Jack won 5 slagen (50 punten) en heeft 3 bandieten (30 punten). Hij koos ervoor om een laffe sheriff te zijn en hield de sheriffkaart (25 punten). De laatste slag won hij niet, dus de bonus van 75 punten gaat aan hem voorbij. Hij krijgt 105 punten.
- Tom won 3 slagen (10 punten) en heeft 2 bandieten (20 punten) en Mr. Dynamite (25 punten). Hij krijgt 55 punten.
- Mireille won maar 1 slag (-25 punten). Dat was wel de laatste slag (50 punten) en ze heeft 4 bandieten (40 punten). Ze krijgt 65 punten.
Einde van het spel
Na de puntentelling schud je alle kaarten en begin je aan een nieuwe ronde. Het spel eindigt na 7 rondes. De speler met de meeste punten wint Santa Fe.
