Iedereen die vaker Catan speelt, kent het gevoel. Iedereen dobbelt beurt na beurt en net jouw getallen vallen niet, terwijl een ander de ene stad na de andere bouwt. Geluk speelt een flinke rol in Catan, maar wie vaak wint, heeft dat zelden aan de dobbelstenen alleen te danken.
In deze gids lees je hoe je een sterke startpositie kiest, welke strategie daarbij past en hoe je slimmer omgaat met ruilen, de rover en ontwikkelingskaarten. De tips zijn bedoeld voor het basisspel en werken voor beginners en voor spelers die al wat potjes achter de rug hebben. Ken je de regels nog niet helemaal, lees dan eerst onze speluitleg van Catan.
📍 De startopstelling
De plek van je eerste twee dorpen bepaalt meer van je potje dan welke beslissing later ook. Een slechte start haal je moeilijk nog in, dus neem hier rustig de tijd voor.
Ken de kansen
Met twee dobbelstenen valt niet elk getal even vaak. Hoe dichter een getal bij de 7 ligt, hoe vaker het valt. Daarom zijn de 6 en de 8 rood gedrukt. In de tabel hieronder zie je per getal op hoeveel manieren je het kunt gooien. Geef elk landveld rond een driesprong dat aantal en tel ze op. Een 6, een 5 en een 10 zijn samen 5 + 4 + 3 = 12, en dat is een sterke plek. Kom je rond de 10 of hoger uit, dan zit je goed.
| Getal | Combinaties | Kans per worp |
|---|---|---|
| 6 en 8 | 5 | ongeveer 14% |
| 5 en 9 | 4 | ongeveer 11% |
| 4 en 10 | 3 | ongeveer 8% |
| 3 en 11 | 2 | ongeveer 6% |
| 2 en 12 | 1 | ongeveer 3% |
De 7 komt met ongeveer 17% het vaakst voor, maar levert niemand grondstoffen op. Dan komt de rover in actie.
Spreid je getallen
Zet niet al je dorpen op dezelfde getallen. Twee dorpen die allebei op een 8 en een 5 liggen, leveren soms in één worp veel op en daarna een hele tijd niets. Met verschillende getallen krijg je vaker iets binnen en blijft je spel op gang.
Denk aan je grondstoffenmix
Alle vijf de grondstoffen hebben is fijn, maar niet altijd nodig. Belangrijker is dat je toegang hebt tot de grondstoffen die bij jouw plan horen. Hout en baksteen heb je nodig om je uit te breiden, erts en graan om steden te bouwen. Vooral erts is op veel borden schaars, dus een goede ertsplek is extra waardevol.
Gebruik je tweede dorp slim
Voor je tweede dorp krijg je meteen de grondstoffen van de omliggende landschappen. Kies daarom een plek die aanvult wat je eerste dorp mist. Speel je als laatste, dan plaats je je twee dorpen direct na elkaar. Daardoor kun je ze goed op elkaar afstemmen.
🧠 Kies een strategie die bij je startpositie past
In Catan zijn er grofweg twee manieren om aan je tien overwinningspunten te komen. Welke het best werkt, hangt vooral af van de grondstoffen waar je dorpen aan liggen.
De bouwer met hout en baksteen
Liggen je dorpen vooral aan bos en heuvels, dan ligt uitbreiden voor de hand. Je bouwt veel straten en dorpen, claimt zo de beste plekken op het bord en maakt kans op de langste handelsroute. Het risico is dat je later in het potje erts en graan tekortkomt om steden te bouwen. Zorg dus dat je vroeg of laat een dorp aan een erts- of graanveld zet.
De stedenbouwer met erts en graan
Met een sterke positie op erts en graan bouw je je dorpen snel om tot steden. Een stad levert dubbel zoveel grondstoffen op, en die extra productie geeft je in de tweede helft van het potje een flinke voorsprong. Erts, graan en wol zijn ook precies de grondstoffen voor ontwikkelingskaarten, dus die strategie gaat daar goed mee samen. Het nadeel is dat je in het begin trager uitbreidt en anderen de mooiste plekken kunnen inpikken.
Blijf flexibel
Houd je niet blind aan één plan. Komt een getal waar je op rekende een hele tijd niet, of zet iemand een dorp op de plek waar jij naartoe wilde, stuur dan bij. Wie zijn plan aanpast aan wat het bord en de dobbelstenen geven, wint vaker dan wie koppig vasthoudt aan wat er in de eerste ronde bedacht werd.
🚢 Havens
Zonder haven ruil je met de voorraad vier gelijke grondstoffen voor één andere. Een algemene haven maakt dat drie voor één, een specifieke haven zelfs twee voor één. Dat lijkt een klein verschil, maar in een potje waar niemand met je wil ruilen, maakt het een groot verschil.
Een specifieke haven loont vooral als je veel van die ene grondstof produceert. Lig je met twee dorpen aan een sterk graanveld, dan maakt een graanhaven van je overschot een soort joker die je voor elke andere grondstof kunt inruilen. Een haven voor een grondstof die je nauwelijks krijgt, levert je weinig op.
Havens worden vaak onderschat in de eerste rondes. Zie je dat een ander een flinke productie van één grondstof opbouwt, dan is de bijpassende haven ook voor die speler een logisch doel. Daar kun je op inspelen door er zelf eerder te zijn.
🦹 De rover
Wordt er een 7 gegooid, dan verplaatst de speler die aan de beurt is de rover. Dat landveld levert niets meer op zolang de rover er staat, en je mag bovendien een grondstof trekken van een speler met een dorp of stad aan dat landveld.
Waar zet je de rover neer?
De verleiding is groot om de rover op het beste landveld van het bord te zetten. Kijk liever naar wie er voorstaat. Een speler die op 8 punten staat, wil je afremmen, ook als zijn landschappen op zich minder sterk zijn. Kies bij voorkeur een landveld waar die speler een stad heeft en jij zelf niets, zodat je alleen hem raakt.
Houd je hand onder de acht kaarten
Wie bij een 7 meer dan zeven kaarten in de hand heeft, moet de helft afgeven. Spaar je voor een stad, houd dan in de gaten hoeveel kaarten je hebt. Soms is het slimmer om alvast een straat te bouwen of een ruil te doen dan het risico te lopen dat je bij de volgende 7 vier kaarten kwijtraakt.
Gebruik ridders om de rover weg te jagen
Staat de rover op een van jouw landvelden, dan kun je hem met een ridderkaart verplaatsen. Dat helpt niet alleen jezelf, je bouwt er ook mee aan de grootste riddermacht.
🔄️ Slim ruilen
Ruilen is het hart van Catan, en wie goed ruilt, komt sneller vooruit dan wie alleen met de voorraad ruilt. Een paar vuistregels helpen daarbij.
Ruil bij voorkeur met spelers die achterstaan. Een ruil helpt altijd twee mensen, dus zorg dat de ander niet degene is die het potje gaat winnen. Staat iemand dicht bij de tien punten, dan geef je die speler beter geen grondstof die net de laatste stad mogelijk maakt.
Houd bij wat de anderen nodig hebben. Je ziet wat er gebouwd wordt en welke grondstoffen iedereen krijgt na elke worp. Heeft niemand behalve jij toegang tot erts, dan kun je daar meer voor vragen dan één grondstof terug.
Doe zelf een concreet voorstel in je beurt. Een vage vraag als “heeft iemand leem?” levert minder op dan een duidelijk aanbod waar de ander meteen ja of nee op kan zeggen. En durf ook nee te zeggen, want je hoeft niet op elk voorstel in te gaan.
🎴 Ontwikkelingskaarten
Een ontwikkelingskaart kost een erts, een wol en een graan. Dat is relatief goedkoop, en de stapel bevat veel nuttige kaarten. Van de 25 kaarten in het basisspel zijn er 14 ridders, 5 overwinningspuntkaarten en van Monopolie, Stratenbouw en Uitvinding elk 2.
Ridders zijn er dus het meest. Met drie gespeelde ridders maak je kans op de grootste riddermacht, die je 2 overwinningspunten oplevert zolang niemand meer ridders heeft dan jij. Speel je ridders niet allemaal tegelijk, maar op het moment dat je de rover echt weg wilt hebben of de riddermacht wilt overnemen.
Overwinningspuntkaarten houd je verborgen tot je ermee wint. Daardoor weten de anderen nooit precies hoe dicht je bij de tien punten zit, en dat is een groot voordeel in het eindspel.
Monopolie werkt het best als je weet dat de anderen veel van één grondstof hebben. Wacht er daarom mee tot net na een worp waarbij veel van die grondstof is uitgedeeld. Let op dat je maar één ontwikkelingskaart per beurt mag spelen, en een kaart die je net gekocht hebt, mag je pas in een volgende beurt gebruiken. Alleen overwinningspuntkaarten mag je meteen omdraaien, ook meerdere tegelijk, als je daarmee aan 10 punten komt.
🔢 Het eindspel
Vanaf een punt of zeven verandert het spel. Iedereen let op wie er voorstaat, en zodra je te duidelijk aan kop gaat, wil niemand nog met je ruilen en staat de rover vaker bij jou.
Probeer daarom niet te opvallend te winnen. Houd een paar punten achter de hand die je in één of twee beurten kunt binnenhalen. Denk aan een stad die je kunt bouwen zodra je de laatste erts hebt, een verborgen overwinningspunt of een paar straten waarmee je de langste handelsroute overneemt. Op die manier kun je vanaf acht punten soms in één beurt winnen, voordat de anderen kunnen reageren.
Houd ook de anderen goed in de gaten. Tel de punten die op het bord liggen en houd rekening met de ontwikkelingskaarten die iemand nog niet heeft gespeeld. Wie zeven punten zichtbaar heeft en drie onbekende kaarten in de hand, kan dichter bij de overwinning zitten dan je denkt.
❌ Veelgemaakte fouten van beginners
- Alleen naar grondstoffen kijken en niet naar getallen. Een dorp aan drie verschillende landvelden met een 2, een 12 en een 3 levert bijna niets op.
- Straten bouwen zonder doel. Een straat levert zelf geen grondstoffen op. Bouw ze naar een plek waar je een dorp wilt zetten, of als je echt voor de langste handelsroute gaat.
- Te lang sparen. Met een volle hand loop je bij elke 7 het risico de helft kwijt te raken.
- Steden vergeten. Een dorp omzetten naar een stad levert een extra punt op en verdubbelt je productie. Dat is vaak meer waard dan een nieuw dorp.
- De leider helpen. Een ruil die voor jou gunstig lijkt, kan net de grondstof zijn waarmee een ander wint.
- Geen rekening houden met de bouwlimiet. Je hebt maar 5 dorpen, 4 steden en 15 straten. Wie al zijn dorpen op het bord heeft, moet eerst een stad bouwen voordat er een nieuw dorp bij kan.
❓ Veelgestelde vragen
Wat is de beste startpositie in Catan?
Er is geen vaste beste plek, want elk bord is anders. Zoek een kruispunt met veel stipjes, verschillende getallen en grondstoffen die bij je plan passen. Een plek aan erts en graan is op veel borden extra sterk, omdat die grondstoffen vaak schaars zijn.
Is de langste handelsroute of de grootste riddermacht beter?
Allebei leveren ze 2 overwinningspunten op. De langste handelsroute past bij een bouwer met veel hout en leem, de grootste riddermacht bij een speler die veel erts, wol en graan krijgt. Ga voor de bonus die het best aansluit bij je grondstoffen.
Hoeveel geluk zit er in Catan?
De dobbelstenen bepalen elke beurt welke grondstoffen er binnenkomen, dus geluk speelt een flinke rol. Met een goede startopstelling, slim ruilen en een doordachte inzet van de rover vergroot je je kansen wel duidelijk.
Moet je altijd alle vijf de grondstoffen hebben?
Nee. Het helpt om vanaf het begin aan veel grondstoffen te liggen, maar met een goede haven of slim ruilen kun je een ontbrekende grondstof ook op een andere manier binnenhalen.
Catan
De nieuwste editie van het bekende handelsspel. Het spel bevat nu miniaturen en ook het artwork is volledig aangepast. Zo kun je je nog meer inleven i...[Lees Meer]
