Twintig jaar lang was dit de uitbreiding waar meeples nachtmerries van kregen. Wie De Toren op tafel legde, wist dat er ontvoerd, gegijzeld en vrijgekocht ging worden. In Carcassonne: Torens & Dieven staan diezelfde torens er nog, maar met een compleet nieuwe taak. Ze beschermen voortaan tegen dieven, en wie er een wachter op zet, wordt daarvoor beloond.
Carcassonne: Torens & Dieven is de vierde uitbreiding in de vernieuwde reeks van 999 Games, ontworpen door Klaus-Jürgen Wrede en geïllustreerd door Marcel Gröber. Het is de opvolger van De Toren uit 2006, al is opvolger eigenlijk een te zwak woord voor wat hier is gebeurd. In deze review lees je hoe de torens, wachters en dieven werken en waarom dit de meest omgeturnde uitbreiding van de hele reeks is.
Van wapen naar wachtpost
Het thema van deze uitbreiding is verrassend wholesome geworden. Dieven sluipen door het landschap van Carcassonne en jij bouwt torens om je land tegen ze te beschermen. Zet je een meeple als wachter op zo’n toren, dan speurt die de omgeving af, en zodra de dieven zich laten zien, strijkt elke oplettende wachter een beloning op. Wie de torens onbemand laat, betaalt daarvoor de prijs, want dan gaan de dieven er met de zojuist getrokken tegel vandoor.
De torens zelf zijn het pronkstuk van de doos. De ‘stenen’ torendelen stapelen zich in de loop van het spel op tot echte bouwwerken die boven het landschap uittorenen, en hoe hoger de toren, hoe verder de wachter kan kijken. Daarnaast bevat de doos de vertrouwde tegeltoren, een kartonnen houder waarin de trekstapels rechtop staan. Die is tegenwoordig optioneel, maar blijft een handig en sfeervol hulpmiddel dat rondslingerende stapeltjes van tafel houdt.
Ook hier is de riviertegel van de partij, en dit keer met een actieve rol. De riviertegel bevat namelijk een torenbouwplaats, waardoor de eerste toren al tijdens de rivierfase verrijst en de wachters vroeg iets te doen hebben.
Spelmateriaal
- 13 landtegels (gemarkeerd met een torensymbool op de achterkant)
- 12 tegels met diefsymbool
- 1 riviertegel met torenbouwplaats
- 5 torentegels
- 20 torendelen
- 1 tegeltoren
Opzet van het spel
- Speel je met de mini-uitbreiding De Rivier (aanbevolen), schud dan de nieuwe riviertegel door de gewone riviertegels.
- Schud de 5 torentegels (met een toren op de achterkant) en leg ze gedekt als stapel naast het scorespoor.
- Schud de overige nieuwe landtegels door de andere landtegels. Gebruik je de tegeltoren, verdeel de landtegels dan over de twee vakken en trek tijdens het spel uit een van beide.
- Leg de torendelen naast het speelveld als algemene voorraad.
Hoe speel je Carcassonne: Torens & Dieven?
Het doel en de beurtstructuur blijven ongewijzigd. De uitbreiding voegt torens, wachters en dieven toe.
Leg je een tegel met een torenbouwplaats, dan moet je er meteen één torendeel op zetten. In plaats van een gewone meeple mag je vervolgens een meeple als wachter boven op een toren plaatsen. Dat mag de toren op de zojuist gelegde tegel zijn, of een andere toren waarvan het bereik jouw nieuwe tegel dekt. Het bereik van een toren is gelijk aan het aantal torendelen en strekt zich uit in alle vier de richtingen. Staat er al een wachter op de toren, dan wordt die teruggestuurd naar zijn eigenaar, die als troost direct 2 punten ontvangt.
Trek je een tegel met een diefsymbool, dan gebeuren er twee dingen voordat je de tegel legt. Eerst groeit elke toren zonder wachter met één torendeel, tot een maximum van vijf. Daarna worden alle wachters gewaardeerd. Elke wachter levert zijn eigenaar het aantal punten op dat op het diefsymbool staat, waarna alle wachters terugkeren naar hun voorraad. Staat er op dat moment nergens een wachter, dan stelen de dieven de getrokken tegel. Die gaat open naast het scorespoor liggen en verhoogt de buit van de volgende waardering, terwijl jij in plaats daarvan een torentegel trekt en legt. Bij de eindtelling levert elke wachter op een toren nog 5 punten op, plus de eventuele buit van een gestolen tegel naast het scorespoor.
De volledige speluitleg is terug te lezen in de spelregels. Of bekijk de video met speluitleg hieronder.
Speleigenschappen
Deze uitbreiding draait om timing en om een gedeelde inschatting. De diefsymbolen zitten ruim in de stapel, dus de vraag is nooit óf de dieven komen, maar wanneer, en of jouw wachter dan op zijn post staat. Een wachter plaatsen kost je een meeple die je ook in een stad of op een weg had kunnen investeren, en precies die afweging maakt het interessant. Slim is ook het zelfregulerende systeem van de torens. Onbemande torens groeien vanzelf de hoogte in, waardoor hun bereik toeneemt en ze steeds aantrekkelijker worden. De interactie is vriendelijk maar aanwezig, want je kunt andermans wachter van een toren stoten, al krijgt die daar netjes 2 punten voor. Het geluk beperkt zich tot de vraag wanneer de diefsymbolen verschijnen. Vergeleken met de meeste uitbreidingen is dit een rustige, overzichtelijke toevoeging die vooral je meeplemanagement op de proef stelt.
Voor wie is dit spel?
Torens & Dieven past bij spelers die hun Carcassonne graag uitbreiden zonder het karakter van het spel te veranderen. De regels zijn vlot uitgelegd en het ritme van wachters plaatsen en beloningen innen is voor jong en oud goed te volgen, waarmee dit ook voor gezinnen prima werkt. De fysiek stapelbare torens en de tegeltoren geven de tafel bovendien iets feestelijks. Wie juist op zoek is naar de agressie waar de oude De Toren om bekendstond, moet weten dat die hier volledig is verdwenen. Voor spelers met die behoefte zijn Draak & Fee of Aanval & Afweer de betere keuzes. De uitbreiding werkt met twee tot zes spelers, waarbij de strijd om de torens met meer spelers vanzelf feller wordt.
Oud versus nieuw: wat is er veranderd?
Alles, is het korte antwoord. Van alle herziene uitbreidingen in deze reeks is dit de meest radicale ommezwaai, want behalve de torens zelf en de tegeltoren is er niets bewaard gebleven. De oude versie was het meest beruchte deel van de familie. Torendelen waren daar wapens waarmee je meeples van andere spelers gevangennam. Hoe hoger de toren, hoe verder zijn arm reikte, en gevangen meeples kwamen alleen vrij via een gevangenenruil of een afkoopsom van 3 punten aan de ontvoerder. Menige speelgroep verbande de uitbreiding om precies die reden naar de kast.
De nieuwe versie draait het concept volledig om. De toren is niet langer een wapen maar een wachtpost, en er wordt geen enkele meeple meer ontvoerd. Daarvoor in de plaats kwamen de dieven, het beloningssysteem voor wachters en het stelen van tegels wanneer niemand de wacht houdt. Ook praktisch is alles anders. Torendelen komen nu uit een algemene voorraad in plaats van een persoonlijk arsenaal, het eerste torendeel op een bouwplaats is verplicht, en onbemande torens groeien automatisch mee met elke dievenraid. De vijf aparte torentegels en de gestolen tegels naast het scorespoor zijn compleet nieuwe vondsten. Feitelijk delen de twee versies alleen het volgnummer, de stapelbare torendelen en de tegeltoren. Wie de oude versie meed vanwege het gemene karakter, kan hier zonder zorgen instappen, en wie juist genoot van het gijzelen van andermans meeples, raakt zijn favoriete speeltje kwijt.
Conclusie
Van boeman tot buurtwacht, de transformatie van deze uitbreiding mag gerust opmerkelijk heten. Het nieuwe spel rond torens, wachters en dieven is toegankelijk, overzichtelijk en zit slimmer in elkaar dan het op het eerste gezicht lijkt, met een timingspel dat je meeples voortdurend om een tweede taak laat concurreren. De stapelbare torens en de tegeltoren maken het bovendien tot een van de mooiste uitbreidingen om op tafel te hebben staan. Wel is met het verdwijnen van de gevangenissen ook een flink stuk spanning verdwenen, waardoor deze versie minder memorabel is dan zijn beruchte voorganger. Voor gezinnen en spelers die interactie zonder venijn zoeken, is dit echter precies de uitbreiding om in huis te halen.
