Euphoria Essential Edition Review

In Euphoria stuur je als kleine manager in een dystopie een ploeg arbeiders door de stad. Je houdt ze het liefst tevreden en een tikje onwetend, want zodra ze te veel te weten komen over hun wereld, pakken ze hun biezen.

Euphoria: Essential Edition is een nieuwe uitgave van een van de eerste spellen van Stonemaier Games, dat oorspronkelijk in 2013 verscheen. In deze doos zitten het basisspel en de uitbreiding Ignorance is Bliss samen, met een nieuw spelbord en wat bijgeschaafde regels. Jamey Stegmaier, David Studley en Morten Monrad Pedersen tekenen voor het ontwerp. Je speelt met één tot zes spelers een worker placement-spel, waarin je om de beurt arbeiders op actievakken zet. Die arbeiders zijn hier dobbelstenen. In deze review lees je hoe dat uitpakt en of het spel nog meekomt met nieuwere titels.

Gelukkige arbeiders in een grauwe heilstaat

Op de puinhopen van de oude wereld zijn vier samenlevingen ontstaan. De Euphorians sluiten zich op in een gouden stad, de Wastelanders bewaren tussen het schroot de herinneringen aan vroeger en de Subterrans werken onder de grond aan een netwerk van buizen en gangen. Boven alles zweven de Icarites in hun zeppelins, waarmee ze burgers naar de wolken lokken met de belofte van eeuwige bliss. Officieel is bliss een goed als alle andere, al is het niet moeilijk om er een middeltje in te zien dat de bevolking rustig houdt.

Het sterkst komt dat thema naar voren in je dobbelstenen. Het getal op elke dobbelsteen staat voor de kennis van die arbeider en in deze wereld is kennis gevaarlijk. Arbeiders die te veel weten, beseffen in welke maatschappij ze leven en lopen weg naar de Wastelands. Wil je ze terug, dan lok je ze met een portie voedsel weer naar binnen. Dat beeld van een weggelopen arbeider die zijn nieuwe inzichten inruilt voor een warme maaltijd is grappig en vertelt meer over de wereld van Euphoria dan de achtergrondtekst in het spelregelboek.

Op andere plekken moet je het thema meer zelf inkleuren. De markten die je samen met andere spelers bouwt, leggen iedereen die niet meebouwde een beperking op. Zo verbiedt de Spa of Fleeting Pleasure je om je eigen arbeiders van een actievak te stoten. Zulke regels passen bij een stad die de persoonlijke vrijheid inperkt en sommige marktnamen knipogen naar bekende dystopische romans. De artefacten uit de oude wereld blijven daarentegen vooral sets die je verzamelt. Een teddybeer of een bril krijgt in het spel geen verhaal mee, waardoor je ze al snel als kaarten met een plaatje gaat zien. Ook bij de tunnels heb je wat uitleg nodig voordat je doorhebt waarom je aan het eind ervan water of voedsel krijgt. Je hebt dan toegang gegraven tot de goederen van een andere factie, maar het bord maakt dat nauwelijks duidelijk.

Dat bord is voor deze editie helemaal opnieuw ontworpen. De vier gebieden hebben elk een eigen kleur en je herkent overal in één oogopslag wat iets kost en wat het oplevert, omdat kosten in grijze vierkantjes staan en opbrengsten in witte cirkels. Die helderheid gaat wel ten koste van wat sfeer. Het bord oogt functioneel, terwijl de portretten op de rekrutenkaarten juist veel karakter hebben. Het houten materiaal is mooi afgewerkt, met hartjes voor moreel, hoofdjes voor kennis en sterren in zes spelerskleuren. Op de dobbelstenen staan geen gewone ogen maar kleine tandwieltjes, wat goed past bij een stad die draait als een machine.

Spelmateriaal

• 1 spelbord
• 102 rekrutenkaarten
• 36 artefactkaarten (6 van elke soort)
• 6 overzichtskaarten
• 24 dobbelstenen (4 per spelerskleur)
• 6 houten moreelfiches (hartjes)
• 6 houten kennisfiches (hoofdjes)
• 45 grondstoffiches (goud, klei en steen)
• 72 goederenfiches (energie, water, voedsel en bliss)
• 4 voortgangsfiches
• 3 mijnwerkers
• 60 sterren (gezagsfiches, 10 per spelerskleur)
• 6 spelersborden
• 34 markttegels
• 8 loyaliteitsbonusfiches
• 3 fiches voor onbeschikbare actievakken
• Spelregelboek
• 27 Automa-kaarten, 4 factie/strafkaarten, 1 Automa-overzichtskaart en een Automa-spelregelboek

Opzet van het spel

1. Leg het spelbord in het midden. Zet de voorraad goederen (energie, water, voedsel en bliss) en grondstoffen (goud, steen en klei) naast het bord.
2. Schud de markttegels en leg er zes gedekt op de bouwplaatsen. De Icarites hebben hun markten al vanaf het begin klaarstaan. De overige tegels gaan terug in de doos.
3. Dek het exclusieve actievak aan het eind van elke tunnel af met een fiche voor onbeschikbare actievakken.
4. Zet de voortgangsfiches op het startvak van de vier loyaliteitssporen. Zet op elke tunnel een mijnwerker op het vak dat overeenkomt met het aantal spelers.
5. Schud de artefactkaarten, leg de stapel op het bord en draai vier kaarten open in de bazaar.
6. Iedereen kiest een kleur en neemt het spelersbord, twee dobbelstenen en tien sterren van die kleur. Leg negen sterren linksboven op je spelersbord en de tiende helemaal rechts. De overige dobbelstenen vormen een voorraad naast het bord.
7. Zet je moreelfiche op het eerste vak van het moreelspoor en je kennisfiche op +3 van het kennisspoor.
8. Schud de rekrutenkaarten en deel iedereen er vier. Kies er één als actieve rekruut (open) en één als verborgen rekruut (gesloten). De andere twee leg je terug in de doos. Een rekruut zonder factie mag niet je verborgen rekruut zijn, omdat je hem dan nooit kunt activeren.
9. Iedereen krijgt een overzichtskaart.
10. Gooi allemaal je twee dobbelstenen. De speler met de hoogste som begint. Laat de dobbelstenen liggen zoals ze gevallen zijn, want die getallen vormen de startkennis van je arbeiders.

Speel je solo of met twee spelers tegen de Automa, dan doe je de opzet zoals voor drie of vier spelers. Je haalt twee markten en acht rekruten uit het spel en stelt het Automa-kaartspel samen volgens de moeilijkheidsgraad die je kiest.

Hoe speel je Euphoria?

Je doel is om zo veel mogelijk van je tien sterren op het bord en op je kaarten te krijgen. Zodra iemand zijn negende ster plaatst, krijgt iedereen nog één laatste beurt, ook de speler die het einde inluidde. In die beurt kun je nog je tiende ster kwijt. De speler met de meeste geplaatste sterren wint. Bij een gelijkspel beslist het hoogste moreel en daarna de laagste kennis.

In je beurt zet je een arbeider op het bord of haal je arbeiders terug. Zet je een arbeider in, dan betaal je eerst de kosten in het grijze vierkantje en neem je daarna de opbrengst in de witte cirkels. Begin je je beurt met meerdere dobbelstenen die hetzelfde getal tonen, dan mag je ze allemaal na elkaar inzetten. Elke arbeider na de eerste kost je dan één moreel.

Op het bord vind je drie soorten actievakken. Op een tijdelijk vak mag je een arbeider zetten die er al staat. De arbeider die er stond, gaat terug naar zijn eigenaar, die hem meteen opnieuw gooit. In de productiegebieden van de vier facties (de Generator, de Aquifer, de Farm en de Cloud Mine) is plaats voor onbeperkt veel arbeiders. Daar tel je de kennis op van alle dobbelstenen in het gebied nadat je de jouwe hebt neergezet. Bij een totaal van 1 tot 4 krijg je één goed en schuift het loyaliteitsspoor van die factie een stap op. Bij 5 tot 8 krijg je één goed en daalt je kennis, terwijl je bij 9 of meer twee goederen krijgt en je kennis stijgt. Het derde soort vak vind je op de bouwplaatsen, waar je een grondstof betaalt om mee te bouwen aan een markt.

Haal je arbeiders terug, dan kies je of je één voedsel of bliss betaalt. Doe je dat, dan stijgt je moreel met twee. Betaal je niets, dan daalt het met één. Daarna gooi je alle teruggehaalde dobbelstenen en volgt de kenniscontrole. Je telt de getallen van al je beschikbare dobbelstenen op bij je positie op het kennisspoor. Kom je op 16 of meer, dan loopt de dobbelsteen met de hoogste waarde weg naar het vak Runaway Workers in de Wastelands. Je krijgt hem alleen terug via Lost & Found, waar je hem voor één voedsel weer binnenhaalt. Die kenniscontrole doe je ook als een arbeider van een tijdelijk vak wordt gestoten, als je een nieuwe arbeider krijgt en als een markt klaar is.

Nieuwe arbeiders haal je in de Worker Activation Tanks. Voor drie energie krijg je er een bij en daalt je kennis met twee. Betaal je drie water, dan stijgt je moreel met twee. Je kunt zo groeien tot vier arbeiders.

Met goederen en grondstoffen werk je naar sterren toe. In de tunnels van de Euphorians, Wastelanders en Subterrans betaal je een goed om de mijnwerker op te schuiven. Je krijgt daarvoor een grondstof of een artefactkaart. Bereikt de mijnwerker een bepaald vak, dan worden alle verborgen rekruten van die factie actief. Aan het eind van de tunnel komt een exclusief actievak vrij voor spelers met een actieve rekruut van die factie.

Op de bouwplaatsen werk je samen met anderen aan markten. Hoeveel vakken bezet moeten zijn, hangt af van het aantal spelers. Is de markt klaar, dan plaatst iedereen die meebouwde een ster op de markt. De anderen krijgen de straf die op de markttegel staat, tot ze via de actie van die markt alsnog een ster plaatsen. Sterren zet je ook op de artefactmarkten, waar je drie willekeurige of twee gelijke artefacten inlevert. Op de Nimbus Loft van de Icarites kost een ster je drie grondstoffen.

Bijna al die acties duwen het loyaliteitsspoor van een factie vooruit. Dat spoor delen alle spelers, maar alleen wie een actieve rekruut van die factie heeft, profiteert ervan. Je krijgt dan een extra goed in het productiegebied en zowel een grondstof als een artefact in de tunnel. Bij de derde trede worden de verborgen rekruten van die factie actief en bereikt het spoor het einde, dan zet iedereen een ster op elke actieve rekruut van die factie.

Artefacten neem je uit de bazaar, waar de meest rechtse kaart gratis is en de andere een of twee goederen kosten. Hoeveel artefactkaarten je in je hand mag houden, hangt af van je moreel.

De volledige speluitleg is terug te lezen in de spelregels. Of bekijk de video met speluitleg hieronder.

Rekenen met domme arbeiders

Euphoria speel je met één tot zes spelers. Met twee spelers werkt het goed, al schuiven de loyaliteitssporen dan trager op omdat er minder spelers aan trekken. Met meer spelers duurt een potje langer, maar dat valt mee doordat een beurt meestal uit één handeling bestaat. Je zet een dobbelsteen neer, neemt je opbrengst en de volgende is alweer aan de beurt. Reken op ongeveer een uur en bij een eerste potje met nieuwe spelers eerder op vijf kwartier.

De doos noemt 14 jaar als minimumleeftijd. De regels zelf zijn niet ingewikkeld, maar het bord telt veel plekken met elk hun eigen kosten en opbrengst en de rekrutenkaarten bevatten Engelse tekst. Het spel is namelijk alleen in het Engels verkrijgbaar. Het spelregelboek raadt aan om bij de uitleg één gebied van het bord tegelijk te behandelen. Dat werkt goed, want na een paar rondes heb je het patroon van grijze vierkantjes en witte cirkels te pakken.

Daarna wordt elke beurt een kleine rekensom met je kennis. Elke nieuwe arbeider maakt je sterker maar ook slimmer. Met vier dobbelstenen loop je bij het terughalen dan ook een flinke kans dat er een wegloopt. Een vierde arbeider is daardoor minder aantrekkelijk dan je zou denken. De beste aanpak is om arbeiders op de bouwplaatsen te laten staan en ze nooit allemaal tegelijk terug te halen. Verzamel je veel voedsel of bliss, dan houd je je moreel hoog en word je minder afhankelijk van wat je gooit.

Wat je gooit, is namelijk van grote invloed. Er is vrijwel niets waarmee je een worp kunt bijsturen. Dubbele getallen leveren je zelfs een extra actie op. Gooit een tegenspeler na het terughalen drie enen, dan blijven al zijn arbeiders bij hem en zet hij ze in zijn volgende beurt voor een beetje moreel ook nog allemaal in. Dat voelt vreemd in een spel dat je verder juist straft voor hoge worpen.

De rekruten zouden dat geluk kunnen compenseren, maar hun vaardigheden zijn vaak bescheiden. Belangrijker dan wat een rekruut kan, is bij welke factie hij hoort, want dat bepaalt van welke loyaliteitssporen je profiteert. Kies je een factie die verder niemand speelt, dan sta je er alleen voor. Niemand anders duwt dat spoor vooruit, waardoor je verborgen rekruut soms tot halverwege het potje gesloten blijft liggen.

Die gedeelde sporen maken wel dat je let op wat de anderen doen. De interactie zit in het stoten van arbeiders, in tunnels waar je elkaars rekruten mee activeert en vooral in de markten. Bouw je mee aan een markt, dan zet je de anderen een straf op tot ze moeite doen om er zelf een ster op te zetten. Zo komt er tegen het einde een echte race op gang. Soms zie je dan ruim van tevoren dat je het niet meer gaat halen, terwijl je nog een kwartier doorspeelt.

Met 102 rekruten en 34 markttegels verschilt elk potje in opzet. Je ziet per potje maar vier rekruten, dus die stapel heb je niet snel gezien. Het verloop blijft wel vergelijkbaar, omdat de manier waarop je aan sterren komt telkens dezelfde is. Speel je liever alleen, dan neem je het op tegen twee Automa-tegenstanders die met een eigen kaartspel worden gestuurd. Je kunt hun niveau in zes stappen instellen en ze zijn snel te bedienen.

Voor managers met een zwak voor dystopie

Euphoria is geschikt als je de eerste stappen in worker placement-spellen al hebt gezet en iets zoekt dat een tikje verder gaat. De regels zijn vlot uit te leggen, de beurten zijn kort en het spel haalt veel uit één origineel idee. Ook met zes spelers blijft het tempo erin, omdat niemand lang hoeft te wachten.

Heb je al een kast vol moderne strategiespellen, dan herken je veel onderdelen van Euphoria uit nieuwere spellen die het net wat soepeler aanpakken. De beperkte controle over je worpen, de kleine effecten van de rekruten en een race die soms vroeg beslist is, voelen dan wat gedateerd. Had je het originele Euphoria al en vond je het leuk, dan is deze editie een mooie vervanging. Het bord is helderder en je haalt weggelopen arbeiders makkelijker terug. Vond je het destijds niets, dan verandert deze uitgave daar weinig aan.

Je speelt dit spel het beste met drie of vier spelers, omdat de sporen en markten dan genoeg in beweging komen zonder dat het wachten tussen je beurten oploopt.

Andere spellen met dobbelstenen als arbeiders

In Marco Polo zet je ook dobbelstenen in als arbeiders, maar heb je meer in handen. Je kunt een worp bijsturen, je krijgt iets terug als je laag gooit en elk personage heeft een sterke eigen vaardigheid. Vind je het idee van Euphoria aantrekkelijk maar wil je meer grip op je worpen, dan zit je daar goed. Viticulture Essential Edition komt van dezelfde uitgever en kreeg eerder een vergelijkbare opfrisbeurt. Je zet daar gewone arbeiders in, maar het thema van een wijngaard in Toscane is veel sterker verweven met wat je in je beurt doet.

Conclusie

Euphoria: Essential Edition draait om een idee dat nog altijd origineel is. Je arbeiders zijn dobbelstenen en hoe hoger ze gooien, hoe groter de kans dat ze weglopen. Door de korte beurten speelt het vlot, ook met grote groepen. Met het nieuwe bord is dit de beste versie van het spel. Toch merk je dat het ontwerp uit een andere tijd stamt. Je hebt weinig grip op je worpen, de rekruten maken weinig verschil en een potje kan al beslist zijn voordat het voorbij is. Zoek je een volgende stap in worker placement met een eigenzinnig thema, dan is het een prima keuze. Heb je al veel moderne strategiespellen, dan speel je waarschijnlijk liever iets anders.

Toegankelijkheid: ★★★☆☆
Korte beurten en duidelijke iconen, maar het bord telt veel plekken en de kaarten zijn alleen in het Engels.

Tactiek: ★★★☆☆
Je kennis bewaken en slim meebouwen aan markten vraagt om planning, al zijn veel keuzes vrij rechttoe rechtaan.

Geluk: ★★★★☆
Je worpen bepalen veel en je kunt ze nauwelijks bijsturen.

Interactie: ★★★☆☆
Stoten, gedeelde sporen en marktstraffen zitten je tegenspelers geregeld dwars.

BRDGMZ ontving van de uitgever een recensie-exemplaar van Euphoria: Essential Edition. Dit heeft geen invloed op ons oordeel. Lees er meer over in ons reviewbeleid.