Vrijdag Review

Je leeft al jaren in alle rust op je eiland, tot er op een ochtend een doorweekte man op het strand ligt. Robinson heet hij. Hij kan geen vuur maken en laat zich door elk geritsel in de struiken afleiden. In Vrijdag is het aan jou om deze schipbreukeling genoeg bij te brengen, zodat hij aan het einde twee piraten verslaat en van je eiland vertrekt.

Vrijdag is een kaartspel voor één speler van Friedemann Friese, de ontwerper van Hoogspanning. De Nederlandse editie is van 999 Games en past in een doosje van dertien bij dertien centimeter. In deze review lees je hoe Robinson van stuntelaar uitgroeit tot iemand die het tegen een piratenschip opneemt, waarom verliezen soms de verstandigste zet is en voor wie dit kleine solospel een goede aankoop is.

Dit bericht op Instagram bekijken

Een bericht gedeeld door BRDGMZ (@brdgmz_)

Een eiland vol leermomenten

Het thema is ontleend aan Robinson Crusoe van Daniel Defoe. Je kruipt in de huid van Vrijdag, de eilandbewoner die Robinson onder zijn hoede neemt nadat diens boot is gekapseisd. Wat Robinson kan, zit in een stapel kaarten. In het begin staan daar vooral kaarten in als “zwak”, met een gevechtswaarde van nul of zelfs min één. Elk gevaar dat hij overwint, gaat daarna zijn stapel in als nieuwe kennis. Je draait de gevaarkaart dan om en gebruikt voortaan de onderste helft. Versla je de “Wilde dieren”, dan heb je er zo een kaart bij met drie gevechtspunten en een handige speciale eigenschap.

Ook verliezen heeft in dit verhaal een functie. Met de levenspunten die een nederlaag kost, haal je slechte kaarten definitief uit de stapel. Robinson leert zo van zijn fouten, waardoor dat ene moment van paniek niet meer terugkomt. Ondertussen wordt hij wel ouder. Telkens als je zijn stapel opnieuw moet schudden, komt er een verouderingskaart bij. Die kaarten hebben namen als “heel hongerig” en kosten je extra levens of zetten je beste kaart in een gevecht op nul. Het thema zit daardoor in de regels zelf en niet alleen op de doos.

Dat verhaal zie je terug in de tekeningen van Marcel-André Casasola Merkle. Hij tekende een Robinson met een warrige baard en een gezicht dat op elke kaart iets anders uitdrukt, van geconcentreerd tot met open mond starend naar iets buiten beeld. De gevaarkaarten zijn slim opgebouwd. Bovenaan zie je het gevaar met drie waarden voor groen, geel en rood, terwijl de onderkant op zijn kop staat en laat zien wat Robinson ervan leert. In de doos zitten verder drie kartonnen tableaus waarop je de stapels legt. Strikt nodig zijn ze niet, al houden ze de tafel wel overzichtelijk. De levenspunten zijn groene houten blaadjes. De kaarten zijn degelijk, maar omdat je ze in één potje vaak schudt, zijn kaarthoesjes geen overbodige luxe.

Spelmateriaal

• 72 speelkaarten:
  • 3 niveaukaarten (groen, geel en rood)
  • 18 Robinsonstartkaarten
  • 11 verouderingskaarten (8 normaal en 3 moeilijk)
  • 30 gevaar/kenniskaarten
  • 10 piratenkaarten
• 22 houten levenspunten
• 3 voorraadtableaus (Robinsonvoorraadtableau, gevaartableau en verouderingstableau)
• Spelregels

Opzet van het spel

Je eerste potje speel je op moeilijkheidsgraad 1:

1. Leg de drie niveaukaarten als open stapel neer, met rood onderop, geel in het midden en groen bovenop.
2. Haal de verouderingskaart “heel dom” uit het spel. Schud de zeven normale en de drie moeilijke verouderingskaarten apart van elkaar. Leg de moeilijke kaarten gedekt op het verouderingstableau en de normale kaarten daar gedekt bovenop.
3. Schud de 18 Robinsonstartkaarten en leg ze gedekt op het Robinsonvoorraadtableau. Dit is de Robinsonstapel.
4. Schud de 30 gevaarkaarten en leg ze gedekt op het gevaartableau.
5. Schud de piratenkaarten, trek er twee en leg die open op tafel. De overige piraten gaan terug in de doos.
6. Leg 20 levenspunten naast de Robinsonstapel. Leg 2 levenspunten apart in de doos.
7. Houd ruimte vrij voor de Robinsonaflegstapel, de gevaaraflegstapel, een stapel voor vernietigde kaarten en het gevecht zelf.

Voor de hogere moeilijkheidsgraden pas je de opzet aan:

• Moeilijkheidsgraad 2: schud ongezien de bovenste verouderingskaart door de Robinsonstartkaarten.
• Moeilijkheidsgraad 3: schud ook “heel dom” door de normale verouderingskaarten, voordat je de kaart voor graad 2 trekt.
• Moeilijkheidsgraad 4: zoals graad 3, maar je begint met 18 levenspunten.

Hoe speel je Vrijdag?

Je doel is om Robinson door drie rondes van steeds sterkere gevaren te loodsen en daarna twee piraten te verslaan, zonder dat hij onderweg sterft.

Een beurt begint met twee kaarten van de gevaarstapel. Je kiest er één om tegen te vechten en legt de andere op de gevaaraflegstapel. Het witte vakje op de gevaarkaart geeft aan hoeveel gevechtskaarten je gratis van de Robinsonstapel mag trekken. Die trek je één voor één en leg je links van het gevaar. Kom je daarmee niet hoog genoeg, dan kun je kaarten bijkopen. Elke extra kaart kost een levenspunt en komt rechts van het gevaar te liggen. Je hoeft trouwens niet al je gratis kaarten te gebruiken, want na de eerste kaart mag je op elk moment stoppen.

Veel kaarten hebben een speciale eigenschap, zoals een extra kaart trekken, een kaart ruilen of de waarde van een andere kaart verdubbelen. Elke eigenschap gebruik je één keer per gevecht. Je draait de kaart dan een kwartslag, zodat je ziet dat je hem al gebruikt hebt. De nadelige eigenschappen van verouderingskaarten moet je altijd uitvoeren.

Pas als je klaar bent, tel je de gevechtswaarden op en vergelijk je die met de waarde van het gevaar in het huidige niveau. Haal je die waarde, dan win je. De gevaarkaart gaat dan samen met je gespeelde kaarten op de Robinsonaflegstapel en is vanaf dat moment een gevechtskaart, waarbij de onderste helft telt. Verlies je, dan betaal je het verschil in levenspunten. Voor elk betaald levenspunt mag je een van de gespeelde kaarten vernietigen en uit het spel halen, al kost een verouderingskaart je er twee. Die afweging tussen levens uitgeven om te winnen of bewust verliezen om zwakke kaarten kwijt te raken, maak je het hele spel door.

Is de Robinsonstapel op terwijl je nog een kaart moet trekken, dan schud je de aflegstapel en voeg je er ongezien de bovenste verouderingskaart aan toe. Raakt de gevaarstapel leeg, dan schud je de gevaren die je liet liggen of verloor en ga je door naar het volgende niveau. Na groen komen geel en rood, met steeds hogere waarden op dezelfde kaarten.

Na het rode niveau volgt het eindgevecht tegen de twee piraten. Daar mag je niet meer bewust verliezen, dus je moet desnoods levenspunten blijven betalen voor extra kaarten. Een deel van de piraten heeft een eigen regel, bijvoorbeeld dat elke extra kaart twee levens kost. Zodra je de tweede piraat verslaat, heb je gewonnen. Je verliest als je een levenspunt moet betalen dat je niet meer hebt, als je stapel tegen een piraat helemaal op raakt of als Robinson van ouderdom sterft omdat er geen verouderingskaarten meer zijn om toe te voegen. Na afloop bereken je een score, zodat je je potjes met elkaar kunt vergelijken.

De volledige speluitleg is terug te lezen in de spelregels. Of bekijk de video met speluitleg hieronder.

Rekenen met levens

Vrijdag is gemaakt voor precies één speler. Een variant voor twee bestaat niet, dus je speelt het altijd alleen. Volgens de doos duurt een potje zo’n 25 minuten. Met opzetten en opruimen kom je rond een half uur uit, al is een potje dat in het groene niveau al misloopt een stuk sneller voorbij. Door die korte duur schud je na een nederlaag ook makkelijk meteen opnieuw.

De doos noemt tien jaar als minimumleeftijd. Het rekenwerk blijft bij het optellen van een paar getallen, maar de afwegingen vragen om net wat meer nadenken. Dat geldt ook voor de regels. Op papier zijn ze kort, toch zitten er veel kleine uitzonderingen in. Gratis kaarten liggen links en gekochte kaarten rechts, omdat sommige eigenschappen daarnaar kijken. De verouderingskaart “stop” werkt bijvoorbeeld alleen als hij links terechtkomt. In je eerste potje mis je zo’n detail makkelijk, waarna het spel ineens onmogelijk zwaar lijkt terwijl je gewoon iets over het hoofd zag. Lees de regels na dat eerste potje daarom nog een keer door. Het uitgewerkte voorbeeldgevecht in de Nederlandse spelregels maakt dan veel duidelijk.

Achter die regels zit een spel waarin bijna elke keuze iets kost. Je levenspunten zijn tegelijk je levensverzekering en je betaalmiddel. Van de twee gevaren die je trekt, levert het makkelijke vaak maar een matige kaart op. Het zware gevaar kan juist interessanter zijn, omdat je daar bewust van verliest en met de levens die dat kost twee slechte startkaarten opruimt. Je wilt je stapel klein genoeg houden om je sterke kaarten vaak te zien. Te klein is ook niet goed, want elke keer dat je opnieuw schudt komt er een verouderingskaart bij. Ondertussen liggen de twee piraten vanaf het begin open op tafel, zodat je weet waar je naartoe werkt.

Geluk speelt een flinke rol, want je weet nooit welke kaart er bovenop ligt. Een verouderingskaart op het verkeerde moment kan een gevecht dat je al gewonnen waande alsnog laten kantelen. Toch heb je meer in handen dan je in het begin denkt. Met eigenschappen als “3 kaarten sorteren”, ruilen en een kaart onder de stapel leggen stuur je je trekstapel bij. Hoe meer kenniskaarten je verzamelt, hoe meer van die controle je krijgt.

Interactie met andere spelers is er in een solospel uiteraard niet. Je tegenstander is je eigen stapel kaarten, die met elke verouderingskaart een beetje onbetrouwbaarder wordt. Doordat je steeds andere piraten trekt en de gevaren in een andere volgorde komen, loopt geen potje hetzelfde. De vier moeilijkheidsgraden houden je lang bezig. Op de hoogste graad begin je met een verouderingskaart in je stapel en twee levens minder. Daar sneuvelt Robinson ook na tientallen potjes nog regelmatig vlak voor de finish, vaak omdat je één levenspunt tekortkomt. Heb je die graad eenmaal verslagen, dan is een deel van de uitdaging weg. De score geeft je dan nog een doel, al blijven de 30 gevaarkaarten elk potje dezelfde.

Een spel voor een rustige avond alleen

Vrijdag is op zijn best als je graag in je eentje een puzzel oplost die je niet in één keer doorhebt. Je hebt geen tegenspelers en geen grote tafel nodig, waardoor het ook goed meegaat op vakantie. Het spel is daarnaast een prettige kennismaking met deckbuilding. Dat is een spelvorm waarin je tijdens het spel je eigen stapel kaarten opbouwt en verbetert. Hier werkt dat net even anders dan je misschien gewend bent, omdat het weghalen van kaarten minstens zo belangrijk is als het toevoegen ervan.

Zoek je in een spel vooral gezelligheid, dan is dit niet de beste keuze. Het thema zit wel in de kaarten, maar je beleeft geen avontuur met verrassende gebeurtenissen of een verhaal dat zich ontvouwt. Je bent vooral aan het rekenen en afwegen. Als je snel gefrustreerd raakt door een nederlaag die door één ongelukkige kaart komt, kan Vrijdag je ook tegenvallen.

Andere avonturen met een stapel kaarten

Dominion van 999 Games is het bekendste spel waarin je een eigen stapel kaarten opbouwt. Daar koop je kaarten om sneller punten te halen dan je medespelers, terwijl je in Vrijdag alleen tegen het spel speelt en kaarten vooral kwijt wilt raken. Onirim is een ander klein solokaartspel dat in een kwartier gespeeld is. Je zoekt daarin acht deuren in een droomlabyrint en houdt nachtmerries op afstand, met een sfeervollere maar ook abstractere uitstraling. In Nederland koop je het vooral in een Engelstalige editie. Wil je hetzelfde eiland op een veel grotere schaal beleven, kijk dan naar Robinson Crusoe: Adventures on the Cursed Island. Dat is een flink coöperatief overlevingsspel met scenario’s, waarin je bij solo spelen zelfs hulp krijgt van Vrijdag. Reken wel op een paar uur speeltijd en Engelstalig materiaal.

Conclusie

Vrijdag laat zien hoeveel spel er in een doosje van dertien bij dertien centimeter past. Het thema van een onhandige Robinson die van zijn fouten leert sluit precies aan op het mechanisme, waarin je je stapel kaarten verbetert door te winnen en opschoont door bewust te verliezen. Daardoor sta je bij elk gevaar voor een echte afweging, terwijl een potje maar een half uur duurt. Daar staat tegenover dat de regels in je eerste potje om aandacht vragen en een verouderingskaart op het verkeerde moment erg frustrerend kan zijn. Toch blijf je het opnieuw spelen, omdat je meestal precies ziet waar het misging. Speel je graag alleen en houd je van puzzelen met kaarten, dan is dit kleine solospel een aanrader.

Toegankelijkheid: ★★★☆☆
De regels zijn kort, maar door de vele kleine uitzonderingen gaat er in je eerste potje snel iets mis.

Tactiek: ★★★★☆
Bij elk gevaar kies je tussen levens uitgeven om te winnen of bewust verliezen om je stapel op te schonen.

Geluk: ★★★☆☆
De volgorde van je stapel bepaalt veel, al kun je die met speciale eigenschappen flink bijsturen.

Interactie: ★☆☆☆☆
Als solospel draait alles om jou tegen je eigen stapel kaarten.

BRDGMZ ontving van de uitgever een recensie-exemplaar van Vrijdag. Dit heeft geen invloed op ons oordeel. Lees er meer over in ons reviewbeleid.