Macht is in Carcassonne altijd een kwestie van meerderheden geweest. Wie de meeste meeples in een stad heeft, wint, en daar viel weinig aan te doen. In Carcassonne: Bodes & Burgemeesters verandert dat, want de burgemeester kan ridders van andere spelers doodleuk vervangen door die van jou. Politiek bedrijven op een tegellandschap, dat is wat deze uitbreiding je leert.
Carcassonne: Bodes & Burgemeesters is de vijfde uitbreiding in de vernieuwde reeks van 999 Games, ontworpen door Klaus-Jürgen Wrede en geïllustreerd door Marcel Gröber. Het is de opvolger van Burgemeesters & Abdijen uit 2007, al heeft alleen de burgemeester de verhuizing overleefd, en zelfs die kreeg een compleet nieuwe functieomschrijving. In deze review lees je hoe de burgemeester, de bode, de vogelverschrikker en de stadhuistegel werken en wat er allemaal is veranderd.
Drie nieuwe gezichten en een stadhuis
Deze uitbreiding draait om invloed. De burgemeester dingt naar de gunst van rivaliserende ridders totdat de plicht hem naar een crisisoverleg roept, de bode rijdt over voltooide wegen om elders zijn diensten aan te bieden en de vogelverschrikker houdt op de weilanden een plekje vrij voor je boeren. Het thema is minder uitgesproken dan bij de draak of het circus, maar de drie figuren hebben elk een herkenbaar karakter dat hun spelfunctie mooi ondersteunt.
Voor verzamelaars is dit sowieso een feestje, want de doos bevat drie nieuwe meeples per speler, elk met een eigen silhouet. De burgemeester met zijn ambtsketen, de bode te paard en de vogelverschrikker met zijn uitgestoken armen zijn stuk voor stuk fraai vormgegeven. Daarnaast krijgt elke speler een persoonlijke stadhuistegel, een bijzondere tegel met een sierrand die overal in het landschap past en projecten aan zijn randen afsluit.
Mechanisch is er een rode draad die de uitbreiding samenhang geeft. Zowel de burgemeester als de vogelverschrikker komt tot leven op het moment dat hun tegel aan alle vier de zijden is ingebouwd. Dat ene principe leer je één keer en pas je daarna op beide figuren toe, wat de uitbreiding eleganter maakt dan de som van haar losse delen. En ook hier ontbreekt de riviertegel niet.
Spelmateriaal
- 12 landtegels (gemarkeerd met een burgemeestersymbool op de achterkant)
- 11 gewone landtegels
- 1 riviertegel
- 6 stadhuistegels
- 6 burgemeesters
- 6 bodes
- 6 vogelverschrikkers
Opzet van het spel
- Geef elke speler de burgemeester, de bode en de vogelverschrikker van zijn kleur en 1 stadhuistegel.
- Speel je met de mini-uitbreiding De Rivier, schud dan de nieuwe riviertegel door de gewone riviertegels.
- Schud de overige nieuwe landtegels door de andere landtegels.
Hoe speel je Carcassonne: Bodes & Burgemeesters?
Het doel en de beurtstructuur blijven ongewijzigd. De uitbreiding voegt drie nieuwe meeples en een persoonlijke tegel toe.
De burgemeester zet je in plaats van een gewone meeple in een stad op de zojuist gelegde tegel, en dat mag zelfs een stad zijn waar al meeples staan. Zodra de tegel van je burgemeester aan alle vier de zijden is ingebouwd, ontwaakt zijn talent. Je mag dan een standaard meeple van een tegenspeler in die stad vervangen door een meeple uit je eigen voorraad, waarna je burgemeester terugkeert. Bij het scoren telt de burgemeester zelf voor nul, dus zijn waarde zit volledig in die ene machtswissel.
De vogelverschrikker werkt volgens hetzelfde principe, maar dan op de weilanden. Je zet hem desnoods op een bezet weiland, en zodra zijn tegel is ingebouwd, kies je. Of je vervangt hem door een boer uit je voorraad, of je legt hem neer, waarna hij zelf als boer meetelt. Doe je geen van beide, dan keert hij terug naar je voorraad.
De bode zet je op een onbezette weg. Hij telt gewoon mee als meeple, maar zodra zijn weg wordt voltooid en gescoord, hoeft hij niet naar huis. Je mag hem laten doorrijden naar een onvoltooide weg die op hetzelfde knooppunt uitkomt, of naar de onvoltooide stad waar zijn weg eindigt, ook als daar al meeples staan. Zo werkt de bode zich van klus naar klus zonder ooit een plaatsingsactie te kosten.
De stadhuistegel ten slotte leg je in plaats van het trekken van een landtegel. Hij past altijd en overal aan het landschap en sluit de projecten aan zijn randen af, al levert de tegel zelf geen punten op en mag er geen meeple op staan. Burgemeesters op de vier aangrenzende tegels worden bovendien direct teruggeroepen voor een crisisoverleg, zonder dat hun talent wordt geactiveerd. Het spel eindigt pas als alle stadhuistegels zijn gelegd.
De volledige speluitleg is terug te lezen in de spelregels. Of bekijk de video met spelregels hieronder.
Speleigenschappen
Dit is een uitbreiding voor de fijnproever. De burgemeester en de vogelverschrikker draaien om het inbouwmoment, en daarmee om een subtiel spel van dreiging en timing. Jij wilt die vierde tegel naast je burgemeester leggen, je tegenspelers willen dat juist voorkomen, en het stadhuis hangt als noodrem boven de markt. Dat levert een katvormig spelletje op dat je in het basisspel nergens vindt. De bode beloont wie zijn wegennet vooruit leest, want een goed geplande route laat hem beurtenlang van project naar project rijden. De interactie is hoog en direct, aangezien het vervangen van andermans meeple een van de brutaalste acties uit de hele reeks is, al blijft het venijn beheerst omdat de vervangen speler zijn meeple gewoon terugkrijgt. Het geluk speelt mee in de vraag welke tegels er komen, maar wie slim positioneert, dwingt zijn kansen grotendeels zelf af.
Voor wie is dit spel?
Bodes & Burgemeesters is nadrukkelijk een uitbreiding voor kenners. De losse regels zijn niet moeilijk, maar de waarde van de drie figuren openbaart zich pas aan wie het basisspel door en door kent en aan een half woord genoeg heeft om een dreigende inbouw te herkennen. Beginnende spelers halen er te weinig uit en kunnen beter eerst bij uitbreiding 1 of 9 aankloppen. Wie daarentegen al jaren Carcassonne speelt en op zoek is naar nieuwe tactische knoppen zonder extra chaos, wordt hier op zijn wenken bediend. De uitbreiding werkt met twee tot zes spelers en houdt ook met twee spelers zijn scherpte, omdat vrijwel alle interactie via posities loopt en niet via aantallen.
Oud versus nieuw: wat is er veranderd?
Van de oude doos is opvallend weinig over. Burgemeesters & Abdijen bevatte de abdij, de burgemeester, de wagen en de boerderij, en van dat viertal keert alleen de burgemeester terug, met een totaal andere rol. Vroeger ontleende hij zijn kracht aan het aantal wapenschilden in zijn stad, waardoor hij in wapenrijke steden een reus was en in schildloze steden een figurant. Nu telt hij altijd voor nul en zit zijn waarde in het vervangen van andermans ridder zodra zijn tegel is ingebouwd. Van scorefiguur naar machtswapen, een grotere gedaantewisseling is nauwelijks denkbaar.
De abdij leeft in aangepaste vorm voort in de stadhuistegel. Beide passen altijd en sluiten aangrenzende projecten af, maar waar de abdij alleen een gat van vier zijden mocht vullen en als klooster punten opleverde, mag het stadhuis overal aanhaken en scoort het zelf niets. Daar kwam de terugroepfunctie voor burgemeesters bij. De wagen is vervangen door de bode, die hetzelfde reisidee veel strakker uitwerkt. De wagen mocht na een scoring naar elk aangrenzend vrij project springen, de bode volgt netjes het wegennet via knooppunten en steden, en mag daarbij juist wel bezette projecten binnenrijden. De boerderij ten slotte is uit deze doos verdwenen en dook in herontworpen vorm op in Burchten & Bruggen. In haar plaats kwam de vogelverschrikker, een volledig nieuwe figuur. Per saldo deelt deze uitbreiding alleen het volgnummer en een ambtsketen met zijn voorganger, en is het samenhangende inbouwprincipe van burgemeester en vogelverschrikker de grote winst van het herontwerp.
Conclusie
Wie denkt dat er na vier uitbreidingen niets nieuws meer te halen valt, krijgt hier het tegendeel bewezen. De burgemeester en de vogelverschrikker introduceren met hun inbouwmoment een spel van dreiging en timing dat Carcassonne nog niet kende, de bode beloont vooruitdenken op het wegennet en het stadhuis geeft elke speler een troefkaart voor het juiste moment. Het samenhangende ontwerp maakt deze editie duidelijk sterker dan de wat losse verzameling die zijn voorganger was. Wel is dit de minst toegankelijke uitbreiding van de reeks, waarvan de finesse aan beginnende spelers niet besteed is. Voor doorgewinterde Carcassonne-spelers is dit echter een van de slimste uitbreidingen die je aan je collectie kunt toevoegen.
