Ergens diep onder de grond van Botswana liggen edelstenen verstopt en jij hebt alleen een ultrasone straal om ze te vinden. Je stuurt die straal de mijn in en wacht af waar hij weer bovenkomt en in welke kleur. Met die schaarse informatie probeer je in Orapa Mine een volledige kaart te tekenen van de mijn van je tegenspeler.
Orapa Mine is een deductiespel voor twee tot vijf spelers van de Koreaanse ontwerpers Junghee Choi en Wanjin Gill. Het verscheen in 2024 bij Playte en de Nederlandse editie is van Gameology en Asmodee. Het doosje is klein en de spelregels passen op één dubbelzijdig vel, terwijl het denkwerk dat het vraagt allesbehalve klein is. In deze review lees je hoe een potje verloopt, waarom één verkeerd getekende edelsteen je de overwinning kost en bij welk spelersaantal dit puzzelspel het beste werkt.
Een diamantmijn op ruitjespapier
Orapa bestaat echt. Het is een enorme diamantmijn in Botswana en het spel gebruikt die naam als decor voor een zoektocht naar verborgen edelstenen. Verder dan een decor gaat het thema niet, want zodra je begint te spelen denk je niet meer aan mijnwerkers maar aan rijen, kolommen en schuine kanten. De ultrasone straal uit het verhaal gedraagt zich als licht dat tegen spiegels kaatst. De edelstenen zelf zijn eigenlijk tangramstukjes in de vorm van driehoeken en een parallellogram.
Toch past één onderdeel goed bij het idee van edelstenen, namelijk de kleurenmenging. Een straal die onderweg een gele en een blauwe edelsteen raakt, komt groen naar buiten. Raakt hij daarnaast ook nog een witte edelsteen, dan wordt hij lichtgroen. Die kleur is het enige wat je over de afgelegde route te weten komt, waardoor elke edelsteen een soort vingerafdruk achterlaat op de straal.
Het materiaal is sober en doet precies wat het moet doen. Je krijgt twee mijnborden met een rooster van tien bij acht vakjes, met langs de randen de cijfers en letters van waaruit je een straal afvuurt. De schermen houden je opstelling verborgen en tonen aan de binnenkant de kleurentabel die je bij elke vraag van je tegenspeler raadpleegt. De edelstenen hebben een kant met rasterlijnen, zodat je ze precies op het bord uitlijnt. Het blok antwoordbladen raakt snel op, want je zult veel tekenen en nog meer uitgummen. Een potlood en een gum moet je wel zelf regelen, die zitten niet in de doos.
Spelmateriaal
- 2 mijnborden
- 2 schermen
- 2 sets edelstenen van elk 7 stuks (1 rood, 1 geel, 1 blauw, 2 wit, 1 zwart en 1 transparante diamant)
- 1 blok antwoordbladen
- 1 spelhandleiding
Opzet van het spel
- Iedere speler neemt een antwoordblad, een potlood en een gum.
- Iedere speler neemt een mijnbord, een scherm en vijf edelstenen: de rode, de gele, de blauwe en de twee witte. De zwarte edelsteen en de transparante diamant blijven in de doos, tenzij je met een uitbreiding speelt.
- Zet het scherm voor je mijnbord en leg je edelstenen neer volgens deze vijf regels:
- Elke edelsteen ligt met de kant met rasterlijnen naar boven.
- De lijnen op de edelstenen vallen precies samen met het raster op het bord. Schuin leggen mag niet.
- Een edelsteen mag de rand van het bord raken, maar mag er niet overheen steken.
- De zijdes van twee edelstenen mogen elkaar niet raken. De hoekpunten mogen elkaar wel raken.
- Geen enkele edelsteen mag vanaf alle randen van het bord gezien volledig achter andere edelstenen verborgen liggen.
- Kies een startspeler.
Speel je met drie of meer spelers, dan bouwt één speler als opdrachtgever de mijn op en nemen de anderen elk een antwoordblad. Spelen jullie voor het eerst, dan mogen de jagers de ongebruikte set edelstenen als hulpmiddel gebruiken.
Hoe speel je Orapa Mine?
Je doel is om als eerste van alle edelstenen van je tegenspeler precies te weten waar ze liggen en hoe ze gedraaid zijn. Met twee spelers ben je allebei tegelijk opdrachtgever van je eigen mijn en jager in de mijn van de ander. In je beurt stel je als jager één vraag en daarvoor heb je twee mogelijkheden.
Meestal stuur je een ultrasone straal de mijn in. Je noemt een cijfer of letter aan de rand van het bord en je tegenspeler volgt achter zijn scherm de route van de straal. De straal gaat in een rechte lijn door de mijn tot hij een edelsteen raakt. Komt hij tegen een schuine kant, dan buigt hij negentig graden af. Raakt hij een rechte kant recht van voren, dan kaatst hij terug zoals hij kwam. Zo stuitert de straal door de mijn tot hij ergens het bord verlaat. De opdrachtgever noemt daarna alleen het eindpunt en de kleur van de straal. Die kleur hangt af van de kleuren edelsteen die de straal onderweg heeft geraakt. Hoe vaak hij dezelfde kleur raakte, maakt niet uit.
De tweede mogelijkheid is grover. Je vraagt wat er op één specifiek vakje ligt, bijvoorbeeld E4. De opdrachtgever antwoordt dan met de kleur van de edelsteen die daar ligt of zegt dat er niets ligt. Dat levert minder informatie op dan een straal, maar het is handig om een vermoeden te bevestigen.
Je mag altijd opnieuw vragen naar de uitkomst van een eerdere straal en dat kost je geen beurt. Denk je de oplossing te hebben, dan gebruik je je beurt om je antwoordblad aan de opdrachtgever voor te leggen. Je wint alleen als de positie en de oriëntatie van elke edelsteen exact overeenkomen met zijn bord. Was jij de startspeler, dan krijgt je tegenspeler nog één laatste kans om een oplossing in te dienen. Klopt die ook, dan is het gelijkspel en speel je nog een potje om een winnaar te bepalen.
Met drie of meer spelers is één speler de opdrachtgever. Hij legt de edelstenen neer en beantwoordt de vragen, terwijl de andere spelers om de beurt als jager een vraag stellen. Iedereen hoort alle antwoorden, waardoor het een race naar de oplossing wordt. Elke jager mag in het hele potje maximaal twee keer een oplossing indienen. Zitten beide pogingen ernaast, dan lig je uit het spel.
In de doos zitten ook twee uitbreidingen. Met de uitbreiding Diamant voeg je een transparante diamant toe die de straal net zo afbuigt als de andere edelstenen, maar de kleur niet verandert. De uitbreiding Zwarte Straler is bedoeld voor spelers die een extra moeilijke uitdaging zoeken. Je legt de zwarte edelsteen met de punt naar boven neer, als een berg. In plaats van de straal af te buigen, slokt hij hem op. De opdrachtgever zegt dan alleen dat de straal is geabsorbeerd, zonder eindpunt of kleur. Vraag je naar een vakje waar de zwarte edelsteen ligt, dan krijg je hetzelfde antwoord.
De volledige speluitleg is terug te lezen in de spelregels. Of bekijk de video hieronder.
Twintig minuten tekenen en gummen
Orapa Mine speel je met twee tot vijf spelers, al komt het spel met z’n tweeën het best tot zijn recht. Jullie zijn dan tegelijk elkaars opdrachtgever en elkaars jager, waardoor er nooit iemand zit te wachten tot een ander klaar is. Met meer spelers bouwt één persoon de mijn en luisteren de jagers naar dezelfde antwoorden. Daardoor naderen ze de oplossing vaak rond hetzelfde moment en hangt de winst af van wie als eerste de stap durft te zetten. De opdrachtgever puzzelt zelf niet mee, al heeft het wel iets om de anderen zich op jouw opstelling te zien stukbijten.
Een potje duurt ongeveer twintig minuten en vaak zelfs iets minder. Die korte speelduur voelt langer dan hij is, want je bent vrijwel de hele tijd aan het tekenen en gummen. De doos noemt acht jaar als minimumleeftijd en de regels zijn inderdaad ook voor kinderen goed te volgen, al vraagt het volgen van een kaatsende straal door een rooster om veel concentratie. Na vijf minuten uitleg weet je precies wat je moet doen en toch win je de eerste potjes waarschijnlijk niet. Dat komt doordat alles draait om ruimtelijk inzicht. Je moet je voorstellen hoe een straal langs schuine en rechte kanten door de mijn beweegt. Elke edelsteen die je net verkeerd tekent, stuurt daardoor al je volgende conclusies de verkeerde kant op.
Met dat inzicht kies je ook je vragen. Een straal die drie kleuren mee naar buiten neemt, vertelt je veel, al weet je niet in welke volgorde hij die edelstenen raakte. Vaak stuur je daarna een straal vanaf de andere kant door hetzelfde gebied of vraag je naar één vakje om een twijfel weg te nemen. Als opdrachtgever denk je net zo hard na. Je kunt je edelstenen zo leggen dat stralen op onverwachte plekken naar buiten komen, of zo dat een witte edelsteen naast een gekleurde de sporen vertroebelt. Geluk speelt daarbij geen rol van betekenis. Hooguit levert een gok aan de rand je eerder dan verwacht een doorbraak op.
Ook al werk je ieder aan je eigen antwoordblad, jullie zijn voortdurend met elkaar bezig. De opdrachtgever beantwoordt elke vraag en moet daarbij secuur zijn, want één verkeerd doorgegeven eindpunt maakt de puzzel onoplosbaar. Daaruit ontstaat een moment dat in bijna elk potje terugkomt. Iemand is ervan overtuigd dat een antwoord niet kan kloppen en vraagt om de route nog eens na te lopen. Meestal klopt het antwoord gewoon en zat de fout in de eigen tekening.
Doordat de opdrachtgever de edelstenen elk potje opnieuw neerlegt, is geen enkele puzzel hetzelfde. Wordt de basis je te makkelijk, dan maken de transparante diamant en de zwarte edelsteen het een stuk lastiger. Het zal wel even duren voor je daaraan toe bent.
Voor puzzelaars met een gum binnen handbereik
Hou je van logische puzzels en geniet je van het moment waarop losse aanwijzingen ineens één beeld vormen, dan zit je bij Orapa Mine goed. Het spel komt het best tot zijn recht bij stellen en vaste speelmaatjes die vaker tegen elkaar spelen. Na een paar potjes ken je elkaars gewoontes en worden de opstellingen achter het scherm steeds sluwer, omdat je weet waar je tegenspeler meestal als eerste zoekt.
Kun je slecht tegen je verlies, dan valt de afrekening aan het einde zwaar. Je kunt vier edelstenen perfect hebben en de vijfde één vakje te diep tekenen, waarna je oplossing gewoon niet klopt. Sommige spelers willen daarna meteen revanche, terwijl anderen het doosje liever terug in de kast zetten. Met drie tot vijf spelers werkt het spel ook, als race waarin iedereen dezelfde antwoorden hoort. Het ideale aantal blijft twee, omdat je dan zowel puzzelmaker als puzzelaar bent.
Van zeeslag tot laserdoolhof
Zeeslag is de vergelijking die bijna iedereen maakt zodra de schermen omhooggaan. Ook daar verstop je je stukken op een rooster en zoek je via coördinaten, alleen hoor je bij Zeeslag gewoon raak of mis. In Orapa Mine moet je uit een eindpunt en een kleur een hele route afleiden. Laser Maze van ThinkFun zit dichter bij het gevoel van dit spel. In die solopuzzel buig je een echte laser via spiegels naar een doel, met het verschil dat je de spiegels daar wel ziet. Wil je daarna deductie op een grotere schaal, dan is het Engelstalige The Search for Planet X een prima volgende stap. Ook daar zoek je met beperkte waarnemingen naar verborgen objecten, alleen speel je met een app en duurt een potje ruim een uur.
Conclusie
Orapa Mine haalt een flinke hoeveelheid denkwerk uit een klein doosje. De regels leg je in een paar minuten uit, waarna je twintig minuten lang probeert te begrijpen hoe een onzichtbare straal door een mijn kaatst die je niet kunt zien. Het moment waarop alle eindpunten en kleuren ineens kloppen met je tekening geeft veel voldoening. Daar staat tegenover dat één verkeerde edelsteen je hele oplossing onderuithaalt en dat de opdrachtgever heel secuur moet antwoorden. Het thema is dun en een potlood moet je zelf regelen. Hou je van logische puzzels en speel je vaak met z’n tweeën, dan haal je dit doosje vaker uit de kast dan je zou denken.
Toegankelijkheid: ★★★☆☆
De regels ken je snel, maar de puzzel goed oplossen vraagt om flink wat oefening.
Tactiek: ★★★★☆
Je kiest je vragen zorgvuldig en legt als opdrachtgever je edelstenen zo misleidend mogelijk neer.
Geluk: ★☆☆☆☆
Alles draait om deductie, hooguit levert een gok je eerder een doorbraak op.
Interactie: ★★★☆☆
Je puzzelt ieder voor zich, maar bent voortdurend afhankelijk van de antwoorden van de opdrachtgever.
BRDGMZ ontving van de uitgever een recensie-exemplaar van Orapa Mine. Dit heeft geen invloed op ons oordeel. Lees er meer over in ons reviewbeleid.
